Rządowe programy pomocowe dla samorządów lokalnych i regionalnych oraz sektora prywatnego – raport z Grecji

Marios Asteriou, Michalis Litsardakis, Eirini Ozouni, Grigoris Zarotiadis, Evaggelia Zikou

Pandemia COVID-19 wpłynęła na gospodarki światowe i krajowe, powodując dramatyczne konsekwencje dla przedsiębiorstw i ich pracowników. Zwłaszcza w Grecji, gdzie zdecydowana większość firm dopiero próbowała wyjść z długiego kryzysu gospodarczego z 2008 roku. Obecnie próbują one poradzić sobie z bezprecedensowym zjawiskiem, które zachwiało całą grecką gospodarką, jak również codzienne życie każdego z tych przedsiębiorstw.

Jednym z głównych środków niezbędnych do powstrzymania rozprzestrzeniania się wirusa było zawieszenie działalności wielu przedsiębiorstw. Dlatego też konieczne było wdrożenie przez rząd grecki specjalistycznych środków, takich jak pokrycie przez państwo wynagrodzeń pracowników i składek na ubezpieczenie, a także zapewnienie nadzwyczajnej pomocy finansowej, w zależności od okresu zawieszenia działalności przedsiębiorstw. Ponadto przedsiębiorstwa potrzebowały wsparcia w zakresie swoich zobowiązań wobec banków oraz kosztów operacyjnych (rachunki za energię itp.).

Od pierwszej połowy 2020 roku, państwo wdrożyło szereg środków mających na celu, z jednej strony, zapobieganie rozprzestrzenianiu się wirusa, a z drugiej strony, finansowe wsparcie dotkniętych sektorów gospodarki. Narzędzia te podzielone są na 62 kategorie środków o łącznej wartości 31 437 mld EUR, z czego 23 891 mld EUR w 2020 r. i 7 546 mld EUR zaplanowano na 2021 r.

W stworzenie narzędzi pomocy były zaangażowane głównie ministerstwa: Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Pracy i Spraw Społecznych oraz Ministerstwo Rozwoju i Inwestycji. Na 62 kategorie środków składają się wielorakie dostosowania regulacyjne, w większości dokonywane w czasie rzeczywistym. Brane są pod uwagę cechy beneficjentów i ich działalność zawodowa lub inne kryteria (tj. struktury środków, zmian w wysokości świadczenia, zmian w jego obliczaniu, czasu trwania, zastosowania technicznego). Szacuje się, że od 25 lutego do 19 listopada 2020 r. wydano 978 rozporządzeń dotyczących epidemiologicznych i gospodarczych skutków pandemii.

62 rodzaje środków (w tym kwota specjalnej rezerwy na walkę z pandemią COVID-19 w 2021 r.) wynoszą łącznie 31 437 mld EUR, z czego 23 891 mld EUR dotyczy roku 2020 (w tym efekt dźwigni finansowej w wysokości 5 693 mld EUR). Koszt gotówkowy w 2020 r. wynosi 18 198 mld EUR. Największa część, tj. 11 625 mld EUR, ma wpływ na budżet, 1 567 mld EUR jest związana z odroczeniem płatności podatków i składek na ubezpieczenie społeczne, a 5 006 mld EUR z ma związek z zachowaniem płynności finansowej.

Działania te w szczególności koncentrowały się na wsparciu dla:

  • przedsiębiorstw o zmniejszonych dochodach z powodu pandemii, jak również dla tych z sektora turystyki, zaopatrzenia w żywność, kultury i sportu;
  • pracowników w sektorach, które ucierpiały w wyniku pandemii, ze szczególnym uwzględnieniem pracowników sezonowych i zatrudnionych w sektorze turystyki, kultury, sportu, rozrywki i zaopatrzenia w żywność;
  • osób uprawiających wolne zawody i pracujących na własny rachunek,
  • bezrobotnych,
  • rolników,
  • właścicieli nieruchomości,
  • kredytobiorców,
  • Narodowego Systemu Ochrony Zdrowia z dostawą sprzętu, materiałów medycznych i wzmocnienia personelu,
  • specjalnych usług transportowych (transport lotniczy, żegluga przybrzeżna, lądowa) i operatorów transportowych;

62 kategorie środków można pogrupować w następujący sposób:

  • 22 z nich są związane z obniżeniem dochodów sektora instytucji rządowych i samorządowych (tj. zawieszeniem zobowiązań podatkowych i ubezpieczeniowych);
  • 34 związane są ze wzrostem wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych mającym wpływ na budżet;
  • 4 są scharakteryzowane jako fiskalnie neutralne;
  • 2 zapewniają płynność za pośrednictwem budżetu na inwestycje publiczne, których wpływ na środki pieniężne wynosi 2 548 mld EUR w 2020 r., co odpowiada zwiększeniu płynności sektora prywatnego o 8 241 mld EUR dzięki efektowi dźwigni kwot zapewnionemu przez sektor bankowy.

Dokładniej rzecz ujmując, horyzontalne interwencje w sektorze prywatnym (freelancerzy, pracodawcy i pracownicy) są następujące:

  • Redukcja kosztów leasingu
  • Zawieszenie płatności podatków i zadłużenia z tytułu ubezpieczeń
  • Niepłacenie podatków miejskich
  • Kontynuacja zawieszania rat kredytów bankowych
  • Zaawansowany system pożyczek zwrotnych
  • Zawieszenie płatności czekowych
  • Dla osób zatrudniownych – zawieszenie umowy o pracę
  • Dla osób zatrudniownych – zawieszenie płatności rat podatkowych
  • Dla osób zatrudniownych – obowiązkowa praca zdalna dla co najmniej 50% pracowników przedsiębiorstw
  • Dla osób zatrudniownych – wypłata dodatkowych świadczeń (za okres wielkanocny)
  • Świadczenia dla bezrobotnych

Działania wpływające (bezpośrednio lub pośrednio) na całą grecką gospodarkę:

  • Pokrycie składek ubezpieczeniowych z budżetu państwa oraz dotacja w wysokości 200 euro w przypadku zatrudnienia osoby długotrwale bezrobotnej, na okres 6 miesięcy, w ramach programu tworzenia 100.000 nowych miejsc pracy
  • Program „BRIDGE” dotyczący dofinansowania pierwszego domu dla kredytobiorców dotkniętych pandemią COVID-19
  • Pokrycie z budżetu państwa składek na ubezpieczenie pracodawcy oraz na urlopy wypoczynkowe pracowników w hotelach całorocznych
  • Zwiększenie dodatku celowego za listopad 2020 r. w celu pokrycia dodatkowych płatności z tytułu prezentów bożonarodzeniowych dla pracowników zatrudnionych na podstawie tymczasowo zawieszonej umowy o pracę.
  • Specjalna rekompensata w wysokości 534 euro miesięcznie dla pracowników sezonowych w sektorze turystycznym
  • Specjalne wynagrodzenie w wysokości 600 euro w sześciu zawodach (ekonomiści/księgowi, inżynierowie, prawnicy, lekarze, nauczyciele i badacze)
  • Środki wsparcia finansowego dla greckich rolników. Całkowita kwota pakietu pomocowego została ustalona na 39 610 234 EUR i jest dostępna na wsparcie dla 27 514 producentów.
  • Program krótkoterminowego zatrudnienia „WSPÓŁPRACA” z pokryciem 60% wynagrodzenia netto i składek ubezpieczeniowych od wynagrodzenia nominalnego za czas zmniejszonego zatrudnienia
  • Pilny zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 400 euro dla osób fizycznych, które stały się (zostały zdefiniowane jako) długotrwale bezrobotne
  • Rozszerzenie zasiłku dla bezrobotnych na pracowników sezonowych
  • Dotacja na spłatę odsetek od pożyczek na działalność gospodarczą przedsiębiorstw należących do sektorów dotkniętych przez pandemię (pod warunkiem, że miejsca pracy zostaną utrzymane)
  • Pokrycie kosztów związanych z pandemią COVID-19 w celu wzmocnienia krajowego systemu opieki zdrowotnej (sprzęt / infrastruktura i materiały eksploatacyjne)
  • Nowy nabór w środkach transportu, leasing finansowy dodatkowych autobusów oraz umowa z greckim międzymiastowym systemem autobusowym (KTEL)
  • Pozwolenie na urlopy okolicznościowe dla pracowników z dziećmi uczęszczającymi do szkół (na okres, w którym szkoły są zamknięte z powodu pandemii Covid-19)
  • Dodatkowe wsparcie dla sektora produkcji podstawowej (Ministerstwo Rozwoju Wsi i Żywności)
  • Dodatkowa dotacja dla Ministerstwa Kultury na wzmocnienie sektora kultury
  • Rekompensata dla greckiej międzymiastowej organizacji autobusowej (KTEL) i greckich organizacji kolejowych (TRAINOSE), dla linii promowych, dla linii lotniczych za ograniczenia nałożone na miejsca pasażerskie z powodu pandemii COVID-19
  • Rekompensaty dla amatorskich klubów sportowych
  • Wsparcie dla przedsiębiorstw kulturalnych ze względu na ograniczoną liczbę miejsc w teatrach, kinach, salach koncertowych itp.

Władze lokalne i regionalne wspierają działania

Władze lokalne otrzymały środki publiczne od rządu centralnego z powodu pandemii COVID-19 w celu wsparcia ich obowiązków dotyczących niektórych sektorów ich głównej działalności. Podjęte środki sprzyjały zarówno gminom, jak i władzom regionalnym, choć były ukierunkowane w różny sposób na środki pomocy dla ludności lokalnej. Gminy otrzymały środki finansowe w celu zrównoważenia znacznego spadku ich dochodów spowodowanego zawieszeniem działalności gospodarczej, a także w celu wsparcia inicjatyw mających na celu ochronę słabszych grup społecznych, zwiększenie zdolności administracyjnych systemu edukacyjnego i społecznego (kształcenie na odległość, świadczenia społeczne itp.) oraz wdrożenie innowacyjnych systemów monitorowania w celu ochrony zdrowia publicznego.

Z drugiej strony, władze regionalne, choć otrzymywały proporcjonalnie ograniczone dodatkowe środki od rządu centralnego, mogły dokonać realokacji swoich środków dyspozycyjnych w celu przekierowania środków na pomoc małym i średnim przedsiębiorstwom oraz na poprawę systemu ochrony zdrowia publicznego na szczeblu lokalnym.

Dokładniej rzecz ujmując, w 2020 r. greckie władze lokalne otrzymały około 177 mln EUR na pokrycie pojawiających się potrzeb w zakresie świadczenia usług i dostarczania towarów mających na celu złagodzenie negatywnych skutków pandemii. Przydział środków opierał się na liczbie ludności w każdej gminie oraz na sytuacji epidemiologicznej każdego obszaru. Ponadto gminom przydzielono 2 435 mln EUR na pomoc dla zagrożonych grup społecznych (głównie ludności romskiej) oraz 6 670 mln EUR na zapewnienie wyposażenia ochronnego dla szkół (głównie masek). Wreszcie, gminy mogą składać wnioski o dofinansowanie z krajowego programu finansowania („Antonis Tritsis”) w celu opracowania i wdrożenia inteligentnych systemów opartych na technologiach Internetu rzeczy (IoT), aby stawić czoła pandemii. Całkowity budżet na to działanie wzrasta do 130 mln EUR.

Władze regionalne otrzymały 21 750 mln EUR na pokrycie swoich potrzeb związanych z pandemią. Dodatkowo, za pośrednictwem regionalnych programów operacyjnych, udzielono wsparcia lokalnym małym i średnim przedsiębiorstwom z bezpośrednim finansowaniem, biorąc pod uwagę ich sytuację finansową. Dotacje pokryły kapitał obrotowy równy 50 % wydatków przedsiębiorstwa w roku poprzednim i wahały się od 2 000 do 50 000 EUR[1]. Łączna kwota środków przyznanych na to działanie we wszystkich regionach wyniosła 789 mln EUR i była współfinansowana z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) oraz ze środków krajowych. Ponadto władze regionalne wsparły lokalny system opieki zdrowotnej kwotą 284 660 mln EUR w celu zatrudnienia dodatkowego personelu i modernizacji sprzętu medycznego.

Wsparcie dla systemu opieki zdrowotnej

Działania Ministerstwa Zdrowia miały dwa cele:

  • Zwiększanie potencjału szpitali zakaźnych i oddziałów intensywnej terapii (OIT)

W chwili wybuchu kryzysu łączna liczba łóżek na OIT w kraju wynosiła 565. W szczytowym okresie pierwszej fali (początek kwietnia) całkowita liczba oddziałów intensywnej terapii  przeznaczonych wyłącznie do leczenia przypadków COVID-19 wynosiła 293. Na początku grudnia 2020 r. na oddziałach intensywnej terapii znajdowało się łącznie 1 305 łóżek, z czego 748 przeznaczonych było do leczenia chorych COVID-19, a 557 do leczenia chorych innych niż COVID.

W pierwszej fazie pandemii zapewniono 2 158 łóżek wyłącznie na użytek osób zakażonych wirusem COVID-19. Na początku grudnia 2020 r. w szpitalach jednoimiennych hospitalizowano ponad 4.000 pacjentów, a liczba dostępnych łóżek była stopniowo pokrywana. Ponieważ liczba pacjentów nadal dynamicznie się zmienia, oczekuje się, że ilość dostępnych łóżek będzie odpowiednio dostosowana.

  • Rozwiązanie problemu zapotrzebowania na personel służby zdrowia

Z powodu pandemii około 7000 specjalistów dołączyło w tym roku do Narodowego Systemu Ochrony Zdrowia. 4 000 to pielęgniarki, które pozostaną w systemie jako stały personel. Ponadto 800 osób to lekarze różnych specjalizacji, a pozostali to personel pomocniczy (ekipy pogotowia ratunkowego, ratownicy, ratownicy paramedyczni, medyczny personel laboratoryjny, fizjoterapeuci itp.)

Aby wesprzeć oba te cele, z jednej strony w celu zaspokojenia potrzeb w zakresie zasobów ludzkich, a z drugiej strony w zakresie infrastruktury, rząd Grecji wprowadził możliwość obowiązkowego świadczenia usług przez prywatne kliniki za opłatą, jak również dobrowolnego udziału lekarzy prywatnych w krajowym systemie opieki zdrowotnej, również za opłatą. Proponowany przepis został przyjęty przez grecki parlament i uchwalony. W związku z tym do dnia 20 listopada dwie prywatne kliniki w Salonikach zostały włączone do krajowego systemu opieki zdrowotnej w celu zwiększenia krytycznego potencjału infrastruktury medycznej w regionie Macedonii Środkowej.

Uwagi końcowe

Pandemia wirusaCOVID-19 zaskoczyła grecką gospodarkę, podobnie jak wiele innych gospodarek na całym świecie. Gospodarka grecka, która wciąż próbuje wyleczyć swoje głębokie rany, spowodowane kryzysem finansowym z 2008 roku, teraz ponownie cierpi i stoi w obliczu jeszcze głębszego upadku. Działania państwa mające na celu zapobieganie rozprzestrzenianiu się wirusa, a w szczególności zamknięcie w drugiej fazie pandemii, prowadzą do dużego spadku obrotów setek przedsiębiorstw i zmniejszenia konsumpcji gospodarstw domowych, co ma duży wpływ na dochody rządowe. Ponadto środki wspierające zostały wdrożone w warunkach dużej niepewności co do ich przyszłej skuteczności, co jest związane z dużą liczbą regulacji, które następują po każdej nowej interwencji. Mnogość regulacji świadczy również o braku koordynacji administracyjnej, który utrzymuje się nawet w drugiej fazie pandemii.  Chociaż druga faza była bardziej intensywna niż pierwsza, jeśli chodzi o rozprzestrzenianie się koronawirusa, co w jakiś sposób wyjaśnia to nieskuteczne zarządzanie, należy wyciągnąć wnioski i realizować bardziej wiarygodną strategię reagowania na kryzys.

ZAŁĄCZNIK

 

Populacjation   (na rok 2011)

 

10.816.286

 

Gęstość zaludnienia

 

81,97 osób /km2

 

PKB na mieszkańca (2019)

 

31.736 €

Liczba pacjentów ze stwierdzonym wirusem COVID-19

(Źródła : eody.gov.gr, dostęp z dnia 8.12.2020)

 

118.045

Liczba ofiar śmiertelnych COVID-19 (Źródło : eody.gov.gr, dostęp z dnia 8.12.2020)  

3.194

 

Źródła danych:

  • Budget Presentation Report 2021 (Greek Final Version and Draft to EU)
  • Coronavirus pandemic in the EU – Fundamental Rights Implications (Greek Report)
  • https://ec.europa.eu/eurostat/web/covid-19/latest-releases
  • https://vouliwatch.gr/news/article/vasilis-kikilias-nees-meth-kai-proslipseis
  • https://vouliwatch.gr/news/article/proslhpsh-300-iatrwn
  • https://www.moh.gov.gr/articles/ministry/grafeio-typoy/press-releases/8068-b-kikilias-1-305-oi-klines-meth-sth-xwra-panw-apo-7-000-proslhpseis-sto-e-s-y-problhmatismos-gia-to-trito-kyma
  • https://www.iefimerida.gr/ellada/koronoios-meth-proslipseis-giatron-ethelontes
  • https://gr.euronews.com/2020/11/19/ellada-ta-nea-metra-stririksi-ergazomenon-oson-epligisan-pandimia-covid-epixeiriseis-dwro
  • https://www.newmoney.gr/roh/palmos-oikonomias/tourismos/michalos-epipleon-metra-gia-tin-enischisi-tou-touristikou-kladou/
  • https://covid19.gov.gr/metra-oikonomikis-enischysis-gia-tous-ellines-agrotes-energopoiisi-platformas-ypovolis-aitimaton-pliromis/
  • https://www.taxheaven.gr/news/51333/analytika-ta-nea-metra-sthrixhs-epixeirhsewn-kai-ergazomenwn-apo-to-yp-oik?fbclid=IwAR3FfJoqPjdNssWCG8a2hga_oawbQkYtu-U9iT8_YSLYkyo4KlK1rjX1HIo

[1] The main interval of available funding per enterprise was from 2.000 to 50.000 Euros. The min and max limits varied among different Regions.