Nie daj się oszukać: demaskatorski przewodnik turystyczny po Pradze

Kinga Szubańska

Dziennikarstwo śledcze nie zawsze musi wiązać się z ujawnianiem poważnych afer politycznych ze skandalami korupcyjnymi i seksualnymi w tle – może też przybrać lekką, ale zarazem bardzo praktyczną formę. Dotyczyć obszaru, który mało kojarzy się z detektywistycznym nurtem sztuki dziennikarskiej, a mianowicie turystyki.

Polacy bardzo lubią jeździć do Pragi – przypomina miasta Europy Zachodniej, a jednocześnie jest tańsza i nie tak odległa. Przy okazji, dzięki jednemu niemieckiemu przewoźnikowi autobusowemu, dojazd do niej może kosztować grosze. Są takie momenty w roku, że w niektórych (czyt. bardziej turystycznych) miejscach stolicy Czech, częściej można usłyszeć język polski niż czeski. Taka ekspansja turystyczna nie oznacza jednak, że przyjezdni wiedzą, jaką ścieżką pójść, żeby nie dać się oszukać usługodawcom. Na pomoc śpieszy im „Honest Guide”, czeski kanał w serwisie YouTube prowadzony w języku angielskim przez Jana Rubeša, reportera, dokumentalistę, reżysera i moderatora.

Miasto oszustw vs. dzielny odkrywca prawdy

Rubeš przez 10 lat współpracował z internetową telewizją Stream.cz i już od dawna realizował programy, w których skupiał się na mrocznej stronie Pragi – przestępczości zorganizowanej czy nielegalnym biznesie, którego ofiarą często padają turyści. Inspiracją do stworzenia jednego z nich był odcinek serialu dokumentalnego National Geographic z 2011 roku „Scam City” („Miasto oszustw”), który został poświęcony Pradze. W programie zostały ukazane przypadki okradzionych turystów czy historia nieuczciwego taksówkarza. Według praskiej policji, która po emisji odcinka wszczęła śledztwo, obraz przedstawiony w reportażu nie odpowiadał rzeczywistości. Władze miasta oskarżyły National Geographic o naruszenie wizerunku miasta i straty pieniężne; negocjacje zakończyły się podpisaniem ugody o nierozpowszechnianiu dokumentu.

Janek Rubeš, natchniony materiałem National Geographic, postanowił obnażyć kulisy działania skorumpowanych taksówkarzy i właścicieli kantorów w serii reportaży „Praha vs. Prachy („Praga vs. pieniądze”) i „Město podvodů?” („Miasto oszustw?”). W obydwu przypadkach rzeczywistość okazała się dużo gorsza niż ta przedstawiona w serialu „Scam City”. Kontrowersyjna treść programów sprawiła, że rozgorzała dyskusja publiczna, a władze miasta rozpoczęły kampanię informacyjną, której celem było wyeliminowanie nieuczciwych taksówkarzy z rynku. Zaangażowanie Rubeša w odkrywanie prawdy dostrzegły zagraniczne media, na przykład dziennik Le Figaro czy The Daily Telegraph. Dziennikarz został wyróżniony Křišťálovą Lupą, nagrodą czeskiego serwisu informacyjnego Lupa.cz, przyznawaną na podstawie ankiety czytelniczej. W 2016 roku magazyn „Forbes” umieścił go na liście 30 najbardziej utalentowanych Czechów, którzy nie przekroczyli 30. roku życia. W 2018 roku otrzymał dziennikarskie wyróżnienie Novinářská křepelka za odważne dziennikarstwo śledcze i demaskowanie krętaczy, które przyznane zostało w ramach Nagrody K. H. Borovskiego.

Uczciwy przewodnik

Projekt YT  „Honest Guide“ działa od trzech lat. W zeszłym roku, po odejściu Rubeša z telewizji Stream.cz, kanał został przyjęty pod skrzydła Seznam.cz. Każdy materiał trwa około 10 minut i stanowi swego rodzaju poradnik turystyczny – Janek Rubeš podpowiada, jak podróżować po mieście, żeby nie przepłacać, jak kupować bilety na komunikację miejską, w jaki sposób zwiedzać najpopularniejsze miejsca turystyczne, gdzie można kupić piwo i jedzenie w rozsądnej cenie, na którą wieżę widokową wejść, żeby zobaczyć najładniejszy widok nie przepłacając albo gdzie można wejść, chociaż wydaje się, że nie można. Dziennikarz nie tylko ostrzega przed podejrzanymi miejscami i lokalnymi oszustami, podając przy tym jak najwięcej szczegółów, ale wyróżnia również lokale o etycznym podejściu do klienta. Mimo, że skupia się przede wszystkim na Pradze, to wśród jego filmów można także znaleźć materiały z innych miast, na przykład z Brna, Pilzna, Kutnej Hory czy Karlowych Warów. Warto wspomnieć, że nie dość, że prowadzący zawsze mówi po angielsku, to do części materiałów zrobione są napisy w różnych językach (w zmiennych proporcjach) – między innymi po: włosku, litewsku, fińsku, turecku, rosyjsku i polsku.

A jeżeli ktoś preferuje przewodniki w klasycznej formie papierowej, to będąc w Pradze może zakupić „Honest Guide“ w pigułce, czyli przewodnik po Pradze autorstwa Janka Rubeša i współpracującego z nim Jana Mikulki, opatrzony rysunkami Eliški Podzimkovej. Ze strony autorów jest to dosyć sprytny ruch, bo dzięki książce najbardziej zatłoczone miejsca turystyczne miasta zostaną być może odrobinę odciążone, a turyści zaczną eksplorować stolicę Czech w bardziej insiderski sposób.

Źródła:

https://finmag.penize.cz/kaleidoskop/407189-cistic

https://wave.rozhlas.cz/janek-rubes-dela-mi-radost-setrit-turistum-penize-7959227

https://zpravy.aktualne.cz/regiony/praha/praha-neni-mesto-podvodu-national-geographic-snimek-stahne/r~5ed75078124a11e48bf00025900fea04/

https://www.novinky.cz/domaci/320382-praha-chce-vymahat-omluvu-za-dokument-mesto-podvodu-stream-natocil-jeste-horsi-podvody.html

https://www.youtube.com/channel/UCt7oj318jVQi7vRbc1bNjJA