Kryteria

Liczba wskaźników, którymi ekonomiści oceniają sytuację finansową jednostek samorządu terytorialnego jest bardzo duża. Dlatego zespół badawczy wybrał siedem wskaźników: najważniejszych i najczęściej omawianych w literaturze fachowej. Są to:

  1. Udział dochodów własnych w dochodach ogółem
  2. Relacja nadwyżki operacyjnej do dochodów ogółem
  3. Udział wydatków inwestycyjnych w wydatkach ogółem
  4. Obciążenie wydatków bieżących wydatkami na wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń
  5. Udział środków europejskich w wydatkach ogółem – bez poręczeń
  6. Relacja zobowiązań do dochodów ogółem
  7. Udział podatku dochodowego od osób fizycznych w dochodach bieżących

Wskaźniki te zostały wyliczone dla każdej jednostki samorządu terytorialnego objętej badaniem.

 

Opis wskaźników

Wskaźnik 1. Udział dochodów własnych w dochodach ogółem

Pokazuje, jaką część dochodów całego budżetu stanowią dochody własne. Relację tę ekonomiści nazywają „wskaźnikiem samodzielności finansowej” i traktują jako podstawowy miernik oceny tej samodzielności.

Im wyższy wskaźnik, tym większe są możliwości związane z decydowaniem o tym, no co przeznaczyć dochody własne. Jeśli wskaźnik spada (dzieje się tak, gdy mamy do czynienia z dekoniunkturą i wzrostem bezrobocia), rośnie uzależnienie samorządu od transferów z budżetu państwa.

 

Wskaźnik 2. Relacja nadwyżki operacyjnej do dochodów ogółem

Obrazuje stopień, w jakim jednostka mogłaby zaciągać nowe zobowiązania w stosunku do osiągniętych dochodów. Wartość nadwyżki operacyjnej służy do opracowywania innych wskaźników finansowych, pozwalających na analizy i oceny sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego.

Im wyższa wartość wskaźnika, tym większe są możliwości prowadzenia inwestycji oraz zwiększania wydatków bieżących. Niska wartość wskaźnika dowodzi, że w okresie rozliczeniowym nie wypracowano nadwyżki operacyjnej. To zaś znaczy, iż dochody bieżące nie wystarczają na pokrycie ponoszonych wydatków bieżących.

 

Wskaźnik 3. Udział wydatków inwestycyjnych w wydatkach ogółem

Obrazuje, jaką część wydatków ogółem stanowią wydatki inwestycyjne. Znaczny udział wydatków inwestycyjnych świadczy o zdolności obsługi zadłużenia, co ułatwia sięganie po rożnego rodzaju źródła finansowania inwestycji.

Im wyższa wartość wskaźnika, tym jednostka prowadzi aktywniejszą działalność inwestycyjną, czyli rozwija się i pomnaża majątek, zwłaszcza trwały. Wysoki udział wydatków inwestycyjnych w wydatkach ogółem to ważny sygnał nie tylko dla przedsiębiorców i inwestorów, ale również dla mieszkańców. Taki samorząd rozwija bowiem różnego rodzaju działalność kulturalną i społeczną.

Niska wartość wskaźnika może natomiast świadczyć o słabym potencjale inwestycyjnym terenu oraz o umiarkowanej samodzielności finansowej.

 

Wskaźnik 4. Obciążenie wydatków bieżących wydatkami na wynagrodzenia i pochodne od wynagrodzeń

Wysoki poziom tych wydatków negatywnie wpływa na zarządzania finansami. Są to bowiem wydatki sztywne, bardzo trudne do restrukturyzacji i ograniczenia ze względu na prawną ochronę pracowników i ich warunków pracy i płacy.

 

Wskaźnik 5. Udział środków europejskich w wydatkach ogółem – bez poręczeń

Środki europejskie stanowią jedno z dodatkowych, bardzo istotnych, źródeł finansowania działalności samorządów. Zwiększają potencjał inwestycyjny, dlatego uważane są one za istotny czynnik rozwoju lokalnego.

Pomijając niedogodności związane z pozyskiwaniem i rozliczeniem środków z UE, należy generalnie założyć, że ich wzrost zwiększa możliwości rozwojowe. Umiejętność pozyskiwania takich środków świadczy o aktywności władz lokalnych.

 

Wskaźnik 6. Relacja zobowiązań do dochodów ogółem

Określa poziom zadłużenia jednostki. Jednostki sektora finansów publicznych są zobowiązane do dokonywania wydatków publicznych w wysokości oraz terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań. Dlatego wzrost zobowiązań w stosunku do dochodów, może prowadzić do usztywnienia budżetu oraz wpływać negatywnie na zachowanie płynności finansowej samorządu.

 

Wskaźnik 7. Udział podatku dochodowego od osób fizycznych w dochodach bieżących

Udziały we wpływach z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych traktowane są jako dochody własne, a ich wysokość jest zróżnicowana. Usytuowanie ich w strukturze dochodów samorządowych wywołuje wiele kontrowersji, przede wszystkim ze względu na fakt, iż samorządy nie mają na nie wpływu. Dlatego są one bardziej zbliżone do transferów zewnętrznych.

Zdaniem części ekonomistów, zaliczenie wpływów z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych do dochodów własnych, tylko pozornie wpływa na zwiększenie samodzielności dochodowej gmin.

 

Aby łatwiej analizować wyniki w danej kategorii, autorzy porównali każdy z badanych podmiotów z liderem grupy. Dzięki temu łatwo można sprawdzić, jaka jest procentowa różnica między konkretnym samorządem a liderem kategorii.

Czytaj więcej

Przejdź do rozdziału Rankingu