Bałkany Zachodnie i Unia Europejska. Realistyczny plan czy odległy sen?

Dziennikarz Al Jazeera Balkans Tatjana Dordevic Simic, Szefowa Zespołu Negocjacyjnego MSZ Czarnogóry Zorka Kordic, Sekretarz Stanu MSZ Polski Szymon Szynkowski vel Sęk, Sekretarz Generalny Zgromadzenia Regionów Europy Christian Spahr

Do niedawna rozszerzenie Unii Europejskiej było jednym z priorytetów europejskiej polityki zagranicznej. Dla Bałkanów Zachodnich członkostwo w instytucjach europejskich było i nadal jest uważane za główny mechanizm bezpieczeństwa, pokoju, stabilności i demokracji w regionie, który określa się jako „obszar niespokojny”.

Wydaje się jednak, że w czasach kryzysu polityka rozszerzenia UE nie jest już tak ważna dla państw UE.  Jednocześnie brak konkretnych działań niektórych państw członkowskich UE spowodował stopniową utratę zainteresowania „perspektywą unijną” przez niektóre kraje Bałkanów Zachodnich.

Dziś, 25 lat po zakończeniu wojny w krajach Bałkanów Zachodnich, tylko dwa kraje (Słowenia i Chorwacja) są częścią UE, a inne kraje utknęły w czymś, co wydaje się być demokratycznym procesem transformacji, którego końca nikt nie widzi.

Pytanie brzmi – czy polityka rozszerzenia UE nadal zajmuje ważne miejsce w swoim programie? Czy możemy jeszcze mówić o rozszerzeniu jako o realistycznym planie, czy też proces ten stał się odległym marzeniem?

Udział w dyskusji panelowej na powyższy temat w ramach XXX Forum Ekonomicznego w Karpaczu  wzięli: Pan Szymon Szynkowski vel Sek, Sekretarzem Stanu, Ministerstwem Spraw Zagranicznych, Pani Zorka Kordic, Główny Negocjator ds Rozszerzenia Unii Europejskiej z Czarnogóry, Urząd Integracji Europejskiej   oraz Pan Christian Spahr, Sekretarz Generalny Zgromadzenia Regionów Europejskich z Niemiec

Sekretarz Stanu Polski Szymon Szynkowski vel Sek powiedział, że Polska udziela wszelkiego wsparcia krajom Bałkanów Zachodnich w procesie integracji z Unią Europejską. „Przykład Polski wyraźnie pokazuje, że akcesja jest trudnym procesem, ale jest warta wszystkich wysiłków – Polska osiągnęła ogromny sukces w ciągu ostatnich 30 lat, a akcesja do UE była jego kluczową częścią” – powiedział Szynkowski vel Sek.

Szefowa Zespołu Negocjacyjnego MSZ Czarnogóry Zorka Kordic, Sekretarz Stanu MSZ Polski Szymon Szynkowski vel Sęk

W lipcu ubiegłego roku Sekretarz Stanu odwiedził Bośnię i Hercegowinę, spotkał się z Polonią, odwiedził Polski Kontyngent Wojskowy i rozmawiał z prezydentem Republiki Serbskiej, a następnie spotkał się z wiceministrem spraw zagranicznych Bośni i Hercegowiny Josipem Brkiciem. Ministrowie omówili stosunki dwustronne, polityczne i gospodarcze, współpracę regionalną, politykę rozszerzenia UE, a także stosunki Bośni i Hercegowiny z NATO.

Bośnia i Hercegowina złożyła wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej w 2016 roku i nadal pozostaje ostatnim krajem w regionie bez odpowiedzi na temat statusu członka, z wyjątkiem Kosowa, które jeszcze nie złożyło wniosku o członkostwo.

W przeciwieństwie do Bośni i Hercegowiny, Czarnogóra złożyła wniosek o członkostwo w UE w grudniu 2008 roku. Status kandydata przyznano w grudniu 2010 r., a otwarcie negocjacji akcesyjnych nastąpiło w czerwcu 2012 r. Czarnogóra otworzyła wszystkie swoje rozdziały negocjacyjne i zgodnie z nową metodologią będzie musiała spełnić tymczasowe kryteria w rozdziałach 23 i 24, aby dalej rozwijać proces akcesyjny.

Na pytanie, jakie są kolejne kroki dla Czarnogóry i czego możemy się spodziewać po wdrożeniu nowej metodologii w Czarnogórze w przyszłości, Główny Negocjator, Zorka Kordic powiedziała, że Czarnogóra jest zdeterminowana, aby osiągnąć znaczną demokratyzację społeczeństwa poprzez reformy. „Istotne reformy w dziedzinie praworządności są absolutnym priorytetem tego rządu, co zbiega się z pozostałymi zobowiązaniami w rozdziałach 23 i 24”, powiedziała Pani  Kordic, dodając, że Czarnogóra jest młodym krajem, który poprzez proces integracji europejskiej przekształca i uczy się o demokracji krajów rozwiniętych. „Ważne jest to, że w społeczeństwie istnieje konsensus w kwestii naszej przynależności geostrategicznej, a to jest członkostwo w UE” – podsumowała Pani Kordić.

Rok 2021 dał rządom nowe spojrzenie na kwestię partycypacji obywatelskiej. Ważne decyzje polityczne nie są możliwe bez udziału obywateli. Christian Spahr powiedział, że znaczenie uczestnictwa obywatelskiego jest ważnym instrumentem osiągania postępu społecznego i podkreśla się szybszą integrację z UE.

Wszyscy paneliści zgodzili się, że Unia Europejska nie może być kompletna bez Bałkanów Zachodnich. Pełne członkostwo krajów Bałkanów Zachodnich w Unii Europejskiej jest wspólnym celem zarówno krajów Bałkanów Zachodnich, jak i UE, a obywatele powinni odgrywać bardziej aktywną i widoczną rolę w procesie negocjacji.

Panel został zrealizowany we współpracy z Regional Cooperation Council.