Współpraca i wymiana doświadczeń kluczem do sukcesu? – rola i znaczenie związków i porozumień międzygminnych

Paulina Sudoł

W celu bardziej efektywnego wykonywania zadań z zakresu administracji publicznej, zadania własne, jak również te zlecone przez szczebel centralny, gminy mogą wykonywać w ramach zawieranych związków międzygminnych. W ramach zawartego porozumienia, zadanie publiczne zostaje powierzone jednej gminie, która przejmuje prawa i obowiązki pozostałych gmin, a te mają obowiązek udziału w kosztach realizacji powierzonego zadania. Jakie są zalety wspólnego działania? Na co współpracujące ze sobą gminy powinny zwracać szczególną uwagę przy zakładaniu związków i wstępowaniu w porozumienia?

To, że siła tkwi we współpracy wiadomo od dawna. By jednak odpowiedzieć na pytanie jakie korzyści przynosi gminom współdziałanie, należy zacząć od wyjaśnienia różnicy pomiędzy pojęciami związek międzygminny porozumienie międzygminne, bo chociaż ta wydawać się może nieznaczna, jest kluczowa.

Zgodnie z art. 64 Ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz.U.1990 nr 16 poz. 95 z późn. zm.) w celu wspólnego wykonywania zadań publicznych, jak również w celu wspólnej obsługi administracyjnej, finansowej i organizacyjnej, gminy mogą tworzyć związki międzygminne. Ustawa nie zawiera definicji zadania publicznego, jednak zgodnie z doktryną należy przyjąć, że zadaniem publicznym jest bieżące i nieprzerwane zaspokajanie potrzeb ludności. Związek międzygminny posiada osobowość prawną i wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Tym samym, oznacza to, że związek międzygminny nie działa w imieniu gmin, które go tworzą, lecz jest odrębnym, niezależnym od gmin podmiotem praw i obowiązków związanych z realizacją powierzonego zadania. Związek międzygminny powstaje w skutek podjęcia przez wszystkie gminy wchodzące w jego skład odpowiednich uchwał. Wyjątkiem od zasady dobrowolności zakładania związku międzygminnego jest obowiązek jego powstania, nałożony przepisami odpowiedniej ustawy, wówczas jednak ustawa ta z góry określa zadania związku jak również tryb zatwierdzania jego statutu.

Z dniem ogłoszenia statutu związku międzygminnego, prawa i obowiązki gmin uczestniczących w związku, związane z wykonywaniem zadań przekazanych związkowi przechodzą na związek. Powstanie związku, jak również przystąpienie do tego już istniejącego, wymaga spełnienia przez zainteresowane gminy odpowiednich procedur. W pierwszej kolejności gminy, które chcą utworzyć związek (lub gminy, które chcą przystąpić do już istniejącego związku) muszą przyjąć jego statut. Wcześniej jednak, projekt statutu musi zostać uzgadniany z wojewodą, który ma 30 dni na zajęcie stanowiska. Termin ten liczony jest od dnia doręczenia wojewodzie projektu statutu, doręczenia dokonuje wójt jednej z gmin zainteresowanych utworzeniem związku, uprzednio upoważniony przez wójtów pozostałych gmin.

Statut związku międzygminnego powinien w szczególności określać nazwę i siedzibę związku, wskazywać uczestników i czas trwania związku, zadania związku, jego organy jak również zasady przystępowania i występowania ze związku. Przyjęcie statutu związku następuje w drodze uchwały, podjętej bezwzględną większością głosów ustawowego składu rady każdej z gmin wchodzącej w skład związku. Następnie statut związku międzygminnego publikowany jest w wojewódzkim dzienniku ustawowym, od dnia publikacji związek międzygminny nabywa osobowość prawną.

Organem stanowiącym i zarazem kontrolnym związku jest zgromadzenie, w skład którego wchodzą wójtowie wszystkich przynależnych do związku gmin. Na wniosek wójta, reprezentowanie związku może zostać powierzone radnemu lub zastępcy wójta. Decyzje zgromadzenia zapadają uchwałą podjętą bezwzględną większością głosów statutowej liczby członków zgromadzenia. Każdy z członków zgromadzenia może, w terminie 7 dni od podjęcia uchwały, wnieść wobec niej sprzeciw. Skutkuje to wstrzymaniem wykonania uchwały i koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy. O tym ilu maksymalnie przedstawicieli danej gminy oprócz wójta może znaleźć się w zgromadzeniu, każdorazowo określa statut danego związku.

Organem wykonawczym związku międzygminnego jest zarząd, którego członkowie są powoływani i odwoływani przez zgromadzenie spośród jego członków. Jeżeli statut danego związku przewiduje taką możliwość, dopuszcza się wybór członków zarządu spoza przedstawicieli zgromadzenia, jednak wówczas ich liczba nie może przekroczyć 1/3 całego składu zarządu związku.

W przeciwieństwie do związku międzygminnego, zawiązanie pomiędzy gminami porozumienia, nie powoduje powstania nowej, odrębnej osoby prawnej o autonomicznych organach i usystematyzowanej, określonej statutem formie działalności. Zgodnie z art. 74 Ustawy o samorządzie gminnym, samorządy lokalne mogą między sobą zawierać porozumienia w sprawie powierzenia jednej z nich wykonywania określonych wspólnie zadań publicznych. W momencie zawiązania porozumienia wybrana gmina, wykonująca zadania publiczne przejmuje prawa i obowiązki pozostałych gmin, które związane są z powierzonymi jej zadaniami, a gminy te mają obowiązek partycypacji w kosztach realizacji powierzonego zadania.

Pomimo tego, iż zarówno związek międzygminny jak i porozumienie międzygminne są ustawowo określonymi formami współpracy gmin, dzięki jasności i przejrzystości przepisów, które regulują ich działanie, gminy mogą w łatwiejszy i szybszy sposób osiągnąć zamierzone cele. O innych zaletach wynikających ze współpracy gmin, a także o ryzyku (lub jego braku) międzygminnej kooperacji dowiedzieć się będzie można, podczas V Europejskiego Kongresu Samorządów, który odbędzie się w dniach 8-9 kwietnia w Centrum Kongresowym ICE Kraków.

Źródła:

Ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz.U.1990 nr 16 poz. 95 z późn. zm.)