Ukraina i Polska: perspektywiczne projekty infrastrukturalne w ramach Inicjatywy Trójmorza

Sergiy Gerasymchuk, Rada Polityki Zagranicznej „Ukraiński Pryzmat”

W ostatnich latach Ukraina wykazuje rosnące zainteresowanie współpracą z sąsiednimi państwami i stowarzyszeniami regionalnymi przyległymi do granic ukraińskich. W tym kontekście Inicjatywa Trójmorza cieszy się ogromnym zainteresowaniem. Projekt, do którego na etapie jego uruchomienia Kijów wykazywał niewielkie zainteresowanie, od 2017 roku staje się coraz ważniejszy dla ukraińskich polityków i urzędników. W 2019 roku prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski podczas wizyty w Estonii otwarcie wyraził chęć przystąpienia Ukrainy do Inicjatywy.

Postawa prezydenta jest czytelna i zrozumiała. W obecnych warunkach strona ukraińska jest zainteresowana przyłączeniem się do międzynarodowych projektów i inicjatyw, które pozwoliłyby Kijowowi wzmocnić swoją obecność w regionie, stać się ogniwem połączeń transportowych między południem a północą Europy, a także w pełni wykorzystać włączenie do regionalnej architektury bezpieczeństwa. Projekty Trójmorza w pełni spełniają takie zadania, ponieważ w coraz większym stopniu łączą korzyści ekonomiczne i związane z bezpieczeństwem. Przede wszystkim dotyczy to projektów transportowych „podwójnego użytku” (cywilnego i wojskowego).

Wśród sztandarowych projektów Trójmorza, wspieranych przez Polskę i jednocześnie stanowiących interesdla strony ukraińskiej, są projekty Via Carpatia (szlak międzynarodowy, który powinien łączyć grecki port Saloniki z litewskim portem w Kłajpedzie) oraz Rail-2-Sea (inicjatywy na rzecz połączenia kolejowego między polskim portem w Gdańsku a rumuńskim portem w Konstancy). Mocna strona tych projektów polega na tym, że poza Polską one są wspierane przez kluczowych sojuszników Ukrainy: Unię Europejską i Stany Zjednoczone. Wsparcie przez UE polega na finansowaniu niektórych odcinków projektu Via Carpatia za pośrednictwem Unijnego Funduszu Spójności i instrumentów TEN-T. Z kolei Stany Zjednoczone Ameryki są również gotowe do wspierania projektów finansowo. Ponadto, tak potężne struktury analityczne Ameryki, jak Heritage Foundation, promują ideę rozszerzenia Trójmorza do Morza Kaspijskiego, mogłoby to otworzyć nowe perspektywiczne obszary współpracy infrastrukturalnej, w tym dla Ukrainy.

Jednak w próbach pozyskania funduszy partnerów zachodnich Ukraina, również jak inni uczestnicy, powinna wziąć pod uwagę ten fakt, że Komisja Europejska zapewnia finansowanie projektów na podstawie przetargów przeprowadzonych zgodnie z europejskimi wymogami zamówień publicznych, a Stany Zjednoczone są gotowe zapewnić finansowanie pod warunkiem dołączenia się  do pracy nad projektem firm amerykańskich (co równieżjest regulowane przez amerykańskie przepisy dotyczące zamówień publicznych). W takich okolicznościach najważniejsze jest, aby nie wpaść w pułapkę „konfliktu” między procedurami udzielania zamówień publicznych, ponieważ koszty uzyskane od różnych inwestorów nie mogą być umieszczone w „jednym koszyku”.

Nieco kontrowersyjne są podejścia państw członkowskich Trójmorza, a przede wszystkim Polski i Rumunii, do udziału w ich inicjatywach infrastrukturalnych Chin. W każdym razie, to na chińskich towarach będą najbardziej polegać podczas budownictwa tych tras międzynarodowych i zapewnienia ich rentowności, przy tym chińskie inwestycje są postrzegane jako niepożądane, a nawet niebezpieczne.

Jednocześnie te ostatnie nie są krytyczne, ponieważ w sytuacji, jeśli amerykańskie zainteresowanie regionem wzrośnie, to liczba prywatnych inwestorów sięzwiększy,co ewentualnie może zrekompensować zawężenie chińskiej obecności inwestycyjnej.

Na tle projektów Trójmorza na uwagę zasługuje dwustronnawspółpraca, zwłaszcza z Polską, ponieważ Warszawa jest jedną z głównych „lokomotyw” zaangażowania Ukrainy w regionalne inicjatywy infrastrukturalne. Pozytywną rolę odgrywa ten fakt, iż „punktem wejścia” Ukrainy do projektu ViaCarpatia jest polski Rzeszów. Ważne jest to, że podczas wizyty prezydenta Polski na Ukrainie w październiku 2020 r. podpisano memorandum między Przedsiębiorstwem Państwowym „Administracją Morskich Portów Ukrainy”” a Zarządem Morskiego Portu Gdańsk SA, które zakłada możliwości utworzenia intermodalnego korytarza transportowego.

Tak, więc jest oczywiste, że niezależnie od tego, czy Ukraina jest zaangażowana w regionalne projekty infrastrukturalne na szczeblu państwowym, czy nie, nic nie przeszkodzi pracownikom z Ukrainy osobiście uczestniczyć w realizacji wielkich projektów infrastrukturalnych Via Carpatia i Rail-2-Sea.

 

Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP