Rosja i Ukraina dokonały wymiany więźniów

Khrystyna Vlodek

9 września doszło do wymiany więźniów pomiędzy Rosją a Ukrainą. Objęła ona po 35 osób z każdej ze stron. Do ojczyzny wrócił między innymi ukraiński reżyser Ołeh Sencow, a także 24 marynarzy zatrzymanych w zeszłym roku przez rosyjskie służby w Cieśninie Kerczeńskiej.

Proces negocjacyjny, w wyniku którego doszło do wymiany więźniów przetrzymywanych na terytorium obydwu państw, rozpoczął się 7 sierpnia. W czasie rozmowy telefonicznej prezydenci Ukrainy i Rosji rozmawiali o konieczności spotkania w „formacie normandzkim” i uzgodnili stworzenie grup roboczych w celu zwolnienia 24 ukraińskich marynarzy zatrzymanych po tzw. incydencie na Morzu Czarnym, do jakiego doszło 25 listopada 2018 r., gdy jednostki ukraińskie podczas próby przejścia przez Cieśninę Kerczeńską zostały ostrzelane i zatrzymane przez okręty rosyjskie. Pod koniec sierpnia doszło do porozumienia również w sprawie uwolnienia niektórych więźniów politycznych. Wśród uwolnionych przez Rosję znaleźli się, m.in. dziennikarz Roman Suszczenko, reżyser Oleg Sencow, aktywiści z Krymu Ołeksandr Kolczenko i Wołodymyr Bałuch.

W zamian za zwolnienie ukraińskich więźniów strona rosyjska zażądała dołączenia do listy wymienionych osób redaktora naczelnego ukraińskiego oddziału rosyjskiego wydania „RIA Nowosti”, Kyryła Wyszyńskiego, który został aresztowany w 2018 r. pod zarzutem rozpowszechniania materiałów antyukraińskich. W czasie śledztwa ujawniono, że Wyszyński posiada rosyjskie nagrody państwowe, w tym „Za zwrot Krymy”, która jest wręczana osobom uczestniczącym w aneksji półwyspu. Wśród uwolnionych znalazł się również tłumacz byłego premiera Wołodymyra Hrojsmana, Stanisław Jeżow, który przekazywał rosyjskim służbom specjalnym informacje o spotkaniach premiera. Ale najbardziej „cennym” więźniem uwolnionym przez Ukraińców był Wołodymyr Cemach, którego media okrzyknęły „kluczowym świadkiem” w sprawie katastrofy malezyjskiego boeinga w 2014 r. W wywiadzie opublikowanym w rosyjskich mediach, de facto przyznał się do ukrycia wyrzutni rakietowej Buk, z której zestrzelono samolot, a także osoby, która tego dokonała. Ukraińskie władze próbują przekonywać, że Cemach jest mało cenny dla śledztwa, jednak media nadal nie mają wątpliwości, że ukraińskie władze uwolniły osobę podejrzaną o udział w akcie terrorystycznym, w którym zginęło ponad 200 obywateli UE.

Mimo tego doprowadzenie do wymiany jeńców jest sukcesem prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, który pokazał, że może skutecznie prowadzić negocjacje z Rosją. Zełenski odebrał  gratulacje od  Donalda Trumpa, Angeli Merkel, Emmanuela Macrona, władz UE i NATO. Światowi liderzy oświadczyli, że ten krok może być początkiem „odnowy dialogu”, a media określiły go „pierwszymi oznakami odwilży”. Zachód oczekuje, że nowe spotkanie w formacie normandzkim może dać impuls do realizacji mińskich porozumień. Jednak mimo udanej wymiany więźniów, która niewątpliwie jest ważnym aktem w napiętych relacjach ukraińsko-rosyjskich, nie warto dziś liczyć na zmiany w polityce Kremla.

Mimo to grupy robocze kontynuują proces negocjacyjny. Według danych, obecnie na terenie Rosji uwięzionych jest jeszcze 113 obywateli Ukrainy, a wśród nich 89 Tatarów krymskich. Strona ukraińska dąży do uwolnienia wszystkich więźniów politycznych, a rzecznik praw obywatelskich Liudmyła Denisowa uważa, że do kolejnej wymiany może dojść jeszcze w tym roku. Prawnicy jednak sądzą, że nowe negocjacje będą bardziej skomplikowane. Sprawa uwolnienia więźniów, takich jak Sencow czy Suszczenko budziła ogromne emocje i ogniskowała uwagę mediów, także międzynarodowych. To w jakimś zakresie mogło wywierać presję na stronę rosyjską, zaś za uwolnieniem marynarzy przemawiały wyroki międzynarodowych sadów. Kolejne tego typu działania mogą zatem wymagać znacznie większego wysiłku.

Źródła:

https://www.eurointegration.com.ua/articles/2019/09/8/7100487/

https://www.upi.com/Top_News/World-News/2019/09/07/Russia-Ukraine-swap-35-prisoners-in-step-toward-normalizing-relations/9191567876002/

https://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-russia-prisoners/russia-ukraine-swap-prisoners-in-first-sign-of-thawing-relations-idUKKCN1VS04V

https://www.unian.ua/politics/10679388-cogo-roku-mozhe-vidbutisya-shche-odin-obmin-rf-utrimuye-113-ukrajinskih-politv-yazniv-denisova.html

https://www.pravda.com.ua/articles/2019/09/7/7225631/