Poznaj wskaźniki, według których sporządzono ranking finansowy samorządu

Przystępując do pracy nad Rankingiem Finansowym Samorządu Terytorialnego w Polsce, Zespół Badawczy wybrał siedem wskaźników, które najpełniej opisują kondycję finansową samorządów terytorialnych. W obecnej, trzeciej już edycji badania, wykorzystano te same kryteria oceny, które pojawiły się w poprzednim dokumencie. To celowe działanie, efekt konsultacji z przedstawicielami samorządów. Środowisko widzi bowiem potrzebę stworzenia narzędzia, które umożliwi porównywanie wyników osiąganych przez poszczególne podmioty w dłuższym przedziale czasu, na podstawie powszechnie akceptowalnych parametrów.

Poniżej krótko omawiamy wszystkie wskaźniki.

Pokazuje, jaką część dochodów całego budżetu stanowią dochody własne. Relację tę ekonomiści nazywają „wskaźnikiem samodzielności finansowej” i traktują jako podstawowy miernik oceny tej samodzielności.

Im wyższy wskaźnik, tym większe są możliwości związane z decydowaniem o tym, no co przeznaczyć dochody własne. Jeśli wskaźnik spada (dzieje się tak, gdy mamy do czynienia z dekoniunkturą i wzrostem bezrobocia), rośnie uzależnienie samorządu od transferów z budżetu państwa.

Obrazuje stopień, w jakim jednostka mogłaby zaciągać nowe zobowiązania w stosunku do osiągniętych dochodów. Wartość nadwyżki operacyjnej służy do opracowywania innych wskaźników finansowych, pozwalających na analizy i oceny sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego.

Im wyższa wartość wskaźnika, tym większe są możliwości prowadzenia inwestycji oraz zwiększania wydatków bieżących. Niska wartość wskaźnika dowodzi, że w okresie rozliczeniowym nie wypracowano nadwyżki operacyjnej. To zaś znaczy, iż dochody bieżące nie wystarczają na pokrycie ponoszonych wydatków bieżących.

Wskazuje, jaką część wydatków ogółem stanowią wydatki inwestycyjne. Znaczny udział wydatków inwestycyjnych świadczy o zdolności obsługi zadłużenia, co ułatwia sięganie po rożnego rodzaju źródła finansowania inwestycji.

Im wyższa wartość wskaźnika, tym jednostka prowadzi aktywniejszą działalność inwestycyjną, czyli rozwija się i pomnaża majątek, zwłaszcza trwały. Wysoki udział wydatków inwestycyjnych w wydatkach ogółem to ważny sygnał nie tylko dla przedsiębiorców i inwestorów, ale również dla mieszkańców. Taki samorząd rozwija bowiem różnego rodzaju działalność kulturalną i społeczną.

Niska wartość wskaźnika może natomiast świadczyć o słabym potencjale inwestycyjnym terenu oraz o umiarkowanej samodzielności finansowej.

Wysoki poziom tych wydatków negatywnie wpływa na zarządzania finansami. Są to bowiem wydatki sztywne, bardzo trudne do restrukturyzacji i ograniczenia ze względu na prawną ochronę pracowników i ich warunków pracy i płacy.

.

Środki europejskie stanowią jedno z dodatkowych, bardzo istotnych, źródeł finansowania działalności samorządów. Zwiększają potencjał inwestycyjny, dlatego uważane są one za istotny czynnik rozwoju lokalnego.

Pomijając niedogodności związane z pozyskiwaniem i rozliczeniem środków z UE, należy generalnie założyć, że ich wzrost zwiększa możliwości rozwojowe. Umiejętność pozyskiwania takich środków świadczy o aktywności władz lokalnych.

Określa poziom zadłużenia jednostki. Jednostki sektora finansów publicznych są zobowiązane do dokonywania wydatków publicznych w wysokości oraz terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań. Dlatego wzrost zobowiązań w stosunku do dochodów, może prowadzić do usztywnienia budżetu oraz wpływać negatywnie na zachowanie płynności finansowej samorządu.

Udziały we wpływach z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych traktowane są jako dochody własne, a ich wysokość jest zróżnicowana. Usytuowanie ich w strukturze dochodów samorządowych wywołuje wiele kontrowersji, przede wszystkim ze względu na fakt, iż samorządy nie mają na nie wpływu. Dlatego są one bardziej zbliżone do transferów zewnętrznych.

Zdaniem części ekonomistów, zaliczenie wpływów z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych do dochodów własnych, tylko pozornie wpływa na zwiększenie samodzielności dochodowej gmin.

Panel poświęcony Rankingowi Finansowemu Samorządu Terytorialnego w Polsce podczas ubiegłorocznego EKS. Źródło: archiwum EKS