Agnieszka Czarnowska

W ciągu ostatnich dwóch lat świadomość polskiego społeczeństwa odnośnie smogu znacząco wzrosła. Smog nie pojawił się jednak w Polsce dwa lata temu, kiedy ruszyła wzmożona kampania w mediach. Zjawisko było obecne na polskim niebie przez wiele lat, tylko nikt o tym nie mówił. Nagłaśniane alarmy antysmogowe uzmysłowiły społeczeństwu problem zanieczyszczenia powietrza. Sprawa przestała być przedmiotem zainteresowania wyłącznie ekspertów, a stała się problemem powszechnym. Budowana świadomość społeczna i edukacja stały się siłą napędową, aby rozpocząć działania do walki ze smogiem.

Powstało szereg inicjatyw i organizacji społecznych, organizowane są na ten temat debaty, konferencje i konkursy. Rząd ogłosił program „Czyste Powietrze”. Dotacje do kotłów, poprawa termoizolacji budynków, monitorowanie i kontrolowanie jakości paliw – to niektóre propozycje Ministerstwa Rozwoju w walce ze smogiem. Uaktywniły się też samorządy – podejmowane są uchwały antysmogowe ograniczające użycie węgla najniższej jakości wśród mieszkańców, niektóre miasta inwestują w efektywne energetycznie budownictwo. Oferują mieszkańcom dotacje do wymiany pieców czy przyłączenie do sieci C.O. lub gazowej. Przykładem może być wyróżniony w  konkursie ECO-MIASTO 2017 Mińsk Mazowiecki, gdzie powstało energooszczędne przedszkole, wyposażone między innymi w okna i drzwi o niskim wskaźniku przenikania ciepła i system wentylacji odzyskujący ciepło z uchodzącego powietrza. W gminie Karlino (także laureat konkursu ECO-MIASTO 2017) aż 21 budynków użyteczności publicznej wykorzystuje pompy ciepła, czyli urządzenia, które wymuszają przepływ ciepła z obszaru o niższej temperaturze do obszaru o temperaturze wyższej (sposób ogrzewania wspomagany jest energią wytwarzaną przez panele fotowoltaiczne).

Problem szkodliwości zanieczyszczenia powietrza został zauważony i  pojawiły się też pomysły na jego „rozwiązanie”. Producenci z różnych branż podjęli wyzwanie. Powstaje co raz więcej technologii mających na celu przeciwdziałanie szkodliwemu wpływowi smogu.

Antysmogowa wieża w Krakowie – to przykład wykorzystania innowacyjnej technologii i designu do walki o środowisko (7-metrowy odkurzacz wciąga smog, wykorzystując technologię jonizacji i „oddaje” czyste powietrze). Konstrukcja wyposażona jest w przyjazną dla środowiska technologię i nie zużywa więcej energii niż kocioł na wodę. Z zebranych cząstek smogu tworzona jest specjalna biżuteria. Pomysłodawcą i twórcą projektu jest holenderski projektant Daan Roosegaarde.

Inny przykład to drony, które wykrywają spalanie śmieci. Jeden z takich dronów został opracowany przez firmę Flytronic z Gliwic we współpracy z miastami Katowice i Gliwice oraz Instytutem Chemicznej Przeróbki Węgla. Dron, wyposażony w specjalny system obserwacyjny FlyEye, potrafi badać analizę składu chemicznego dymu wydobywającego się z domów jedno i wielorodzinnych. Pierwsze testy rozpoczęły się w Katowicach.

Wiele firm znalazło swoją niszę – producenci masek antysmogowych, oczyszczaczy powietrza czy czujników jakości powietrza. Aspekt dbałości o jakość powietrza wykorzystują między innymi. deweloperzy mieszkaniowi i biurowi, wyposażając lokale w filtry powietrza. Czeska firma Respilon, współpracująca z polskim producentem okien – firmą Fakro, stworzyła membranę okienną zatrzymującą smog, dzięki której można bezpiecznie otwierać okna, nawet gdy poziom zanieczyszczenia przekracza normy. Przykładem może być też biotechnologiczna amerykańska firma Artveoli, zwycięzca globalnej edycji Smogathonu 2017, która stworzyła estetyczne panele do montowania na ścianie, zamieniające dwutlenek węgla w tlen. Firma pozyskała fundusze od polskich inwestorów i otworzy w Polsce centrum badawczo-rozwojowe. W 2018 roku firma ma zainstalować swoje urządzenia, które polepszają jakość powietrza wewnątrz budynków w szkołach w Krakowie i Żywcu.

Problem pobudził też młodych polskich przedsiębiorców.  Należy do nich między innymi krakowska firma Airly, produkująca sensory mierzące w czasie rzeczywistym poziom zanieczyszczenia powietrza. Wskazują one również jak będzie wyglądał poziom smogu w najbliższych dniach. Firma zaczynała od umieszczania kilkunastu czujników smogu w małopolskich gminach, a obecnie w całym kraju rozlokowanych jest 800 takich czujników. Niedawno firma umieściła też swój sensor na… Spitsbergenie, przy Polskiej Stacji Polarnej PAN.