Podział administracyjny Polski i Słowacji – porównanie

Martin Barčík

Karpacz stanie się w dniach 2-3 kwietnia 2020 r. centrum reprezentantów regionalnych i lokalnych samorządów europejskich państw. Fundacja Instytut Studiów Wschodnich będzie organizatorem VI Europejskiego Kongresu Samorządów. To dobry moment, żeby przedstawić podstawowe podobieństwa oraz różnice podziału administracyjnego Polski i Słowacji.

źródło: worldmap.pl

 

Trójstopniowy podział administracyjny (terytorialny) Polski został wprowadzony 1 stycznia 1999 roku. Zgodnie z nim, terytorium Polski podzielone zostało na województwa, następnie na powiaty (w tym gminy mające status miast na prawach powiatu) oraz gminy. Podział ten zastąpił obowiązujący od 1975 roku dwustopniowy podział administracyjny na województwa i gminy.

Słowacja w ramach Czechosłowacji była administracyjne od 1960 roku podzielona na trzy województwa (na Słowacji zwane krajami), mianowicie Zachodniosłowackie, Środkowosłowackie oraz Wschodniosłowackie. Na Słowacji do 1996 roku obowiązywał dwustopniowy podział administracyjny, ale znacząco różniący się od polskiego. Kraje zostały w 1990 usunięte i istniały tylko powiaty oraz gminy. W latach 1990-1996 istniał tzw. okres przejściowy.

Podstawowym źródłem podziału administracyjnego na Słowacji jest ustawa numer 221 z 1996 roku oraz ze wszystkimi nowelizacjami ustawy, które weszły w życie. Dalszą ważną ustawą jest ustawa numer 302 z 2001 roku, która jest poświęcona regionalnym samorządom na Słowacji.

Słowacja jest pod względem ludności od Polski prawie 7-krotnie mniejsza. Polska jest od Słowacji ponad 6-krotnie większa pod względem powierzchni. Na Słowacji jest 8 krajów (16 województw w Polsce), 79 powiatów, które są na Słowacji nazywane okres (314 powiatów w Polsce). Różnica jest taka, że w Polsce jest 66 miast na prawach powiatu, przy czym taki podział na Słowacji nie istnieje.

Ostatni poziom podziału administracyjnego przedstawiają gminy. Na Słowacji jest 2922 gmin (2477 gmin w Polsce). Gmina na Słowacji nazywa się obec. Podstawowa różnica polega na tym, że Polska dzieli gminy na miejskie, miejsko-wiejskie oraz wiejskie. Na Słowacji określenie obec używa się dla miast, których jest na Słowacji 141. Reszta z 2922 gmin nie spełnia warunków dla oznaczenia miasto. Specjalne pozycję wśród słowackich miast mają dwa największe – stolica Słowacji Bratysława oraz metropolia wschodniej Słowacji – Koczyce. Samodzielną kategorią są też 3 wojskowe obszary.

Każda gmina, która chciałaby uzyskać status miasta na Słowacji musi spełnić następujące warunki: gmina musi być gospodarczym, administracyjnym oraz kulturalnym centrum lub centrum turystyki albo miejscem uzdrowiskowym. Liczba obywateli gminy musi być większa niż 5 000 osób.

Kraje na Słowacji noszą nazwy od 8 największych pod względem liczby ludności miast. To: Bratysława, Koszyce, Preszów, Żylina, Bańska Bystrzyca, Nitra, Trnawa oraz Trenczyn. Pojedyncze kraje różnią się liczbą ludności, gęstością zaludnienia oraz strukturą wieku. Na przykład Banskobystrický kraj jest największy pod względem powierzchni terytorialnej (9,5 tysiąca km2), najmniejszy jest Bratislavský kraj (2,1 tysiąca km2), ale z największą gęstością zaludnienia (249 osób na km2). Największa liczba ludności mieszka w Košickim kraju (772 tysięcy osób), najmniej osób mieszka w Trnavskim kraju (554 tysięcy osób).

Ze względu na fakt, że Słowacja jest mniejsza od Polski jest logiczne, że i porównanie liczby osób mieszkających w miastach po obu stronach granicy będzie się wyraźnie różnić.

Największymi miastami i jednocześnie stolicami są: Warszawa z prawie 1,8 milionami obywatelami oraz Bratysława z 433 tysiącami obywateli. Na drugiej stronie są najmniejsze miasta: w Polsce to Opatowiec z 329 obywatelami, na Słowacji miasto Dudince z 1 421 obywatelami.

Ciekawym przykładem jest gęstość zaludnienia na km2. W Polsce najbardziej zagęszczone jest Legionowo z 3993 obywatelami na km2, na Słowacji to jest miasto Svit (1731 obywateli na km2). Najmniejszą gęstość zaludnienia w Polsce ma Krynica Morska ze swoimi 11 obywatelami na km2. Taka sama liczba jest też w słowackim mieście Vysoké Tatry.

Pod względem powierzchni mają pierwszeństwo stolice, przy czym w przypadku Warszawy to 517 km2 a Bratysławy 368 km2. Najmniejszymi miastami pod względem powierzchni są już wyżej wspomniane miasto Svit z 4,5 km2 i w Polsce to jest miasto Stawiszyn z powierzchnią tylko 0,99 km2.

Ciekawostką jest i to, że trzy największe miasta na Słowacji – Bratysława, Koszyce i Preszów mają razem mniejszą liczbę ludności, niż drugie największe miasto w Polsce – Kraków. Jeszcze bardziej rażącym przykładem jest fakt, że liczba ludności Warszawy wynosi tyle, co 27 największych miast na Słowacji.

Osiem największych miast można porównać według liczby obywateli. Bratysława pod względem ludności jest mniej więcej tak duża, jako Gdańsk, Koszyce jak Gdynia, Preszów jak Jastrzębie-Zdrój, Żylina jak Nowy Sącz, Bańska Bystrzyca jak Jelenia Góra, Nitra jako Siedlce, Trnawa jak Pabianice oraz Trenczyn, który pod względem ludności podobny jest do miasta Zgierz.

Najważniejsze nie jest porównywanie liczby ludności oraz powierzchnia miast, ale potencjał współpracy między miastami. Idealną okazją na wymianę doświadczenia oraz pochwalenie się sukcesami miast oraz przyszłymi planami, które stoją przed regionalnymi i lokalnymi samorządami w regionie i w całej Europie będzie w dniach 2-3 kwietnia 2020 w Karpaczu podczas VI Europejskiego Kongresu Samorządów.

Źródła:

https://www.minv.sk/?uzemne-a-spravne-usporiadanie-slovenskej-republiky

https://www.minv.sk/?uzemne-a-spravne-usporiadanie-sr

https://www.slov-lex.sk/pravne-predpisy/SK/ZZ/1996/221/vyhlasene_znenie.html

http://www.slovakiasite.com/sk/kraje.php

http://statdat.statistics.sk

https://tv.teraz.sk/spravodajstvo/kedy-sa-z-obce-stava-mestox2z4o1p/4592/

https://stat.gov.pl/statystyka-regionalna/jednostki-terytorialne/podzial-administracyjny-polski/