Nowe święto państwowe w 2020?

Paulina Sudoł

Niedawno wpłynął do Sejmu poselski projekt ustawy o ustanowieniu Dnia Nauki Polskiej. Nowe święto państwowe, którego obchody miałyby przypadać na 19 lutego, ma stanowić wyraz najwyższego uznania dla osiągnięć polskich naukowców dokonanych w ponad 1000-letniej historii Polski.

Z końcem ubiegłego roku projekt został skierowany do pierwszego czytania w Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży. Zgodnie z jego uzasadnieniem – Dzień Nauki Polskiej ma upamiętniać najwybitniejszych rodzimych naukowców, których odkrycia na zawsze zmieniły dzieje ludzkości. Są wśród nich: Mikołaj Kopernik, Jan Heweliusz, Ignacy Łukasiewicz, Karol Olszewski, Zygmunt Wróblewski, Maria Skłodowska-Curie, Henryk Arctowski, Ludwik Hirszfeld, Jan Czochralski, czy Stefan Banach. Dorobku większości wyżej wymienionych postaci nie trzeba przybliżać. O heliocentrycznej teorii budowy układu słonecznego (Kopernik), wynalezieniu lampy naftowej (Łukasiewicz), odkryciu polonu i radu (Skłodowska-Curie) uczyliśmy się już w szkole podstawowej. Nazwiska niektórych naukowców przytoczone w projekcie ustawy, chociaż wydają się znajome, nie od razu kojarzą się z konkretną zasługą. Projekt jest zatem dobrym pretekstem do krótkiego przypomnienia ich sylwetek.

Warto przypomnieć

Karol Olszewski był polskim fizykiem i chemikiem oraz profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego. Olszewski wraz z Zygmuntem Wróblewskim, również chemikiem, fizykiem, profesorem UJ oraz członkiem Akademii Umiejętności, 5 kwietnia 1883 roku dokonał pierwszego na świecie skroplenia tlenu. Osiem dni później – 13 kwietnia 1883 roku naukowcy skropili azot, następnie zestalili dwutlenek węgla i metanol. Uczeni wykorzystali do tego celu pionierską, kaskadową metodę skraplania gazów pod zmniejszonym ciśnieniem. W 1895 roku przy wykorzystaniu tej samej metody skropili i zestalili również argon. Dzięki swoim osiągnięciom profesorowie nie tylko rozsławili Kraków jako ośrodek badawczy, w którym osiągano temperatury poniżej 100 stopni Celsjusza, ale wzbudzili podziw całej Europy. Do chwili ich odkrycia, tlen i azot uznawano za gazy trwałe, niepodlegające skraplaniu.

Z kolei w świecie medycyny Polskę rozsławił Ludwik Hirszfeld, lekarz, bakteriolog i immunolog, który podczas badań nad grupami krwi, przeprowadzanych w latach 1907-1911, odkrył prawa ich dziedziczenia. To właśnie jemu zawdzięczamy oznaczenie grup krwi, jako 0, A, B oraz AB. Doktor Hirszfeld oznaczył również czynnik Rh, który był często przyczyną konfliktu serologicznego, a także odkrył pałeczkę duru rzekomego, nazwaną później na jego cześć Salmonella hirschfeldii. Natomiast Jan Czochralski był polskim chemikiem specjalizującym się w metaloznawstwie. Wynalazł stosowaną do dzisiaj metodę otrzymywania monokryształów krzemu. Czochralski jest najczęściej cytowanym polskim naukowcem. To właśnie dzięki niemu możemy dzisiaj posługiwać się telefonami komórkowymi, tabletami, odtwarzaczami mp3, przenośnymi konsolami do gier czy cyfrowymi aparatami fotograficznymi. Wszystkie te urządzenia w swoim działaniu wykorzystują monokryształy krzemu, pozyskiwane dzięki metodzie opracowanej przez tego naukowca.

Wybór daty

Dzień Nauki Polskiej ma stanowić wyraz upamiętnienia i hołdu składanego nie tylko wyżej wskazanym, ale wszystkim polskim naukowcom i wynalazcom, którzy pomimo okoliczności i czasów, w których przyszło im żyć, skrupulatnie i wytrwale dążyli do realizacji wyznaczonych celów. Często bowiem zdarzało się, że do największych osiągnięć dochodziło w czasach trudnych, wojennych, w czasie okupacji czy rozbiorów. Proponowana data nie jest przypadkowa. 19 lutego w 1437 roku w Toruniu na świat przyszedł Mikołaj Kopernik.

Jak czytamy w projekcie ustawy, ustanawianie dni wolnych od pracy, a także świąt, należy do wyłącznych kompetencji państw członkowskich i nie jest regulowane prawem Unii Europejskiej.
W polskim systemie prawnym pojęcie święta państwowego nie zostało uregulowane w żadnym akcie prawnym. Co ciekawe jednak, daty świąt państwowych przyjmowane są właśnie w drodze ustawy i bez znaczenia pozostaje wówczas fakt, czy w swojej nazwie dane święto zawiera przedrostek „narodowe”. Odniesienie do święta państwowego znaleźć można w tekście ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych. W art. 7 ust. 3 czytamy, iż „(…) flagę państwową Rzeczypospolitej Polskiej zaleca się podnosić lub umieszczać na budynkach mieszkalnych lub przed budynkami mieszkalnymi oraz na budynkach lub przed budynkami, w których prowadzi się działalność gospodarczą lub w innych miejscach, niż wymienione z okazji świąt i rocznic państwowych oraz innych uroczystości o zasięgu państwowym lub lokalnym (…)”. W Polsce świętami państwowymi są m.in: Święto Narodowe Trzeciego Maja (przywrócone w 1990 r.), Święto 1 maja (nieformalnie zwane Świętem Pracy) czy obchodzony 31 sierpnia Dzień Solidarności i Wolności.

Nowe święta

W ostatnich latach do katalogu świąt państwowych dołączyły m.in.: ustanowiony w 2005 r. Dzień Solidarności i Wolności (obchodzony 31 sierpnia), ustanowiony w 2009 r. Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego (obchodzony 1 sierpnia), ustanowiony w 2015 r. Narodowy Dzień Zwycięstwa (obchodzony 8 maja), ustanowiony w 2017 r. Dzień Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej (obchodzony 12 lipca), ustanowiony w 2018 r. Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką (obchodzony 24 marca) oraz ustanowiony w tym samym roku Narodowy Dzień Pamięci Duchownych Niezłomnych (obchodzony 19 października). W ubiegłym roku do świąt państwowych dołączyło obchodzone 14 kwietnia Święto Chrztu Polski.

Z projektu ustawy można wnioskować, że Dzień Nauki Polskiej nie będzie dniem wolnym od pracy, ma on nie pociągać za sobą obciążenia budżetu państwa, ani budżetów jednostek samorządu terytorialnego, a sama ustawa ma wejść w życie z dniem jej ogłoszenia.

Źródła:

Projekt ustawy wraz z uzasadnieniem