NATO: 1949-1999-2019. 20 lat Polski w siedemdziesięcioletnim Sojuszu – prezentacja w Londynie

Na londyńskim kampusie Uniwersytetu w Coventry odbyła się kolejna z serii debat zatytułowanych NATO: 1949-1999-2019. 20 lat Polski w siedemdziesięcioletnim Sojuszu z udziałem międzynarodowych ekspertów a także Jego Ekscelencji Arkadego Rzeckiego, Ambasadora Polski w Wielkiej Brytanii, który osobiście otworzył debatę.

Rok 2019 to czas wielu niezwykłych rocznic, w tym aż dwóch nierozerwalnie związanych z bezpieczeństwem Polski. 70 lat temu, w 1949 roku, tworząc przeciwwagę do Układu Warszawskiego państwa Europy Zachodniej oraz Stany Zjednoczone Ameryki  zawiązały militarny sojusz znany obecnie pod swoją angielską nazwą: NATO (North Atlantic Treaty Organisation – Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego). Pół wieku później, w 1999 roku do Sojuszu dołączyły pierwsze post-sowieckie państwa, w tym: Polska, Węgry oraz Czechy, co stało się możliwe dzięki upadkowi Żelaznej Kurtyny w 1989 roku oraz niezwykle aktywnym zabiegom rządu RP mającym zbliżyć Warszawę do Europy Zachodniej i oderwać ją od komunistycznej przeszłości. Przyjęcie w szeregi Sojuszu Północnoatlantyckiego było dla Polski ważnym wydarzeniem, jednym z pierwszych faktycznych zbliżeń z Zachodem oraz swoistym gwarantem bezpieczeństwa i nowo odzyskanej niepodległości. Dyskusja na temat przeszłości oraz wyzwań stojących przed NATO, która odbyła się w samym sercu Londynu zbiegła się również ze Spotkaniem Liderów w NATO, które odbędzie się już 19 grudnia w stolicy Zjednoczonego Królestwa.

Spotkanie NATO: 1949-1999-2019. 20 lat Polski w siedemdziesięcioletnim Sojuszu zostało zorganizowane przez Instytut Studiów Wschodnich wraz z Federal Trust for Education and Research – brytyjskim think tankiem prowadzonym przez byłego europosła Brendana Donnellego. Ponadto projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP, ze środków pochodzących z konkursu „Dyplomacja Publiczna 2019”. Debatę osobiście otworzył Jego Ekscelencja Arkady Rzegocki – Ambasador RP w Londynie, który wiele mówił o historycznych relacjach militarnych Wielkiej Brytanii i Polski – począwszy od II Wojny Światowej aż po brytyjskie wsparcie w staraniach Polski o dołączenie do NATO. Ambasador przypomniał również, że stacjonujący obecnie w Orzyszu brytyjscy żołnierze w sile 150 osób są idealnym przykładem bliskich relacji pomiędzy Londynem i Warszawą oraz namacalnym dowodem na zaangażowanie Królestwa w bezpieczeństwo Wschodniej Flanki NATO. Kolejnym mówcą w dyskusji był przedstawiciel Instytutu Studiów Wschodnich – Michał Oleksiejuk. Pełni on funkcję koordynatora odpowiadającego za kontakty z Wielką Brytanią, a w swoim przemówieniu przedstawił międzynarodowej publiczności rolę Instytutu oraz przybliżył szczegóły corocznego Forum Ekonomicznego w Krynicy – głównego projektu realizowanego przez ISW. Otwierając debatę Oleksiejuk przypomniał również, że dla Polaków NATO nadal pozostaje ważnym gwarantem bezpieczeństwa militarnego, co wydaje się iść na przekór trendom obserwowanym obecnie w Europie Zachodniej. W państwach tak zwanej „Starej Unii” obywatele wydają się obracać przeciwko istnieniu Sojuszu, traktując go jako zimno-wojenny relikt przeszłości, a nie pakt stojący na straży ich bezpieczeństwa przed interferencjami, a może i nawet agresją ze strony Rosji i Chin.

Moderatorem wspomnianej debaty był Brendan Donnelly, były europoseł a obecnie dyrektor Federal Trust for Education and Research. Wśród międzynarodowych panelistów znalazł się również pułkownik Ray Wojcik – emerytowany oficer US Army, były attache obrony w Ambasadzie Stanów Zjednoczonych w Warszawie a obecnie dyrektor warszawskiego biura CEPA – amerykańskiego think tanku zajmującego się Europą Centralną i Wschodnią. Wiele miejsca w swoich wypowiedziach poświęcił on Rosji oraz realnemu, w jego ocenie, zagrożenia z jej strony. Przypomniał przy tym słuchaczom okres upadku Żelaznej Kurtyny, który w kręgach europejskich był uznawany za zwycięstwo NATO nad komunizmem. To, co dla jednych było zwycięstwem, dla innych okazało się tragedią. Cytując wypowiedź prezydenta Federacji Rosyjskiej, Ray Wojcik zwrócił uwagę, że Władymir Putin traktuje koniec Związku Radzieckiego jako jedną z największych tragedii jakie dotknęła Rosję w jej nowożytnej historii. Właśnie to przywiązanie do ekspansywnej przeszłości połączone z jawnie agresywnymi zachowaniami Rosji (na przykład na Ukrainie oraz w Syrii) pokazuje, że ten kraj wcale nie porzucił starań na rzecz odbudowy swojego potencjału militarnego i w każdej chwili może podobne działania przeprowadzić w Europie. W ocenie Wojcika zwiększenie wydatków na obronność przez wszystkich członków NATO do wymaganych 2% PKB jest absolutnie kluczowe do utrzymania integralności Sojuszu. Ułatwić to może infrastruktura podwójnego wykorzystania, taka jak mosty i linie kolejowe, na które też można wydawać środki w ramach NATO, oferując tym samym udogodnienia dla własnych obywateli.

Kolejnym panelistą w dyskusji był Liudas Zdanavicius, który na co dzień pełni rolę wykładowcy na Litewskiej Akademii Wojskowej im. Generała Jonasa Zemaitisa. Mówił on o NATO z perspektywy mieszkańców Państw Bałtyckich, które w chwili obecnej są najbardziej zagrożonymi członkami sojuszu, w szczególności w odniesieniu do rosyjskich operacji hybrydowych i dezinformacyjnych. Zdanavicius przypomniał również słuchaczom o Przesmyku Suwalskim oraz ewentualnym konsekwencjach, jakie będzie miała utrata go na rzecz Rosji podczas działań militarnych. Według Zdanaviciusa Litwa popiera działania Polski mające na celu możliwie jak największe wzmocnienie obecności wojsk Sojuszu w tym rejonie Europy. Jako przykład dużego zaangażowania swojej ojczyzny w sprawę bezpieczeństwa militarnego przytoczył obliczenia, które pokazały jak z grupy państw wydających na zbrojenia najmniej pieniędzy, Litwa w mniej niż dekadę zwiększyła te środki ponad 10-krotnie, stając się jednym z niewielu członków Sojuszu wypełniającym ustalone odgórnie 2% PKB na obronność.

Trzecim mówcą był profesor Richard Whitman, który wykłada na Uniwersytecie w Kent. Whitman znaczną część swoich wypowiedzi przeznaczył na rozważania o przyszłości Sojuszu oraz roli jaką odegrały państwa Europy Wschodniej dołączające do Sojuszu kolejno, zaczynając w 1999 roku. W jego ocenie to właśnie członkostwo Polski, Węgier oraz Czech przywróciły NATO sens istnienia oraz odnowiło jego poparcie w okresie, kiedy było najbardziej krytykowane. Dla wielu, upadek Związku Radzieckiego w 1989 roku był momentem, w którym NATO powinno zostać ostatecznie rozwiązane. W końcu kolektywna obrona przestała być już potrzebna, w obliczu braku głównego zagrożenia jakim była sowiecka Rosja. W jego ocenie trend ten, jeśli byłby kontynuowany, doprowadziłby w końcu do rozpadu Sojuszu. Nie stało się tak jednak z dwóch powodów – rozszerzenie NATO o państwa post-sowieckie oraz przez działania samej Rosji, która niezawodnie wysyłała Europejczykom częste przypomnienia, odnośnie swoich agresywnych i ekspansywnych zapędów geopolitycznych, skutecznie doprowadzając do sytuacji kiedy coraz więcej państw NATO zaczęło zabiegać o jak najszybsze wzmocnienie Sojuszu. Rosyjska agresja w Gruzji, Syrii oraz na Ukrainie otworzyła oczy niedowiarkom przekonanym, że Rosja dorosła aby być partnerem a nie przeciwnikiem państw NATO.