Khrystyna Vlodek

Arbitraż w Sztokholmie uznał roszczenia ukraińskiego Naftohazu wobec rosyjskiego Gazpromu w sprawie kontraktu na dostawę gazu na Ukrainę. Rozprawę tę już nazwano „historyczną”, ze względu na to, że pretensje obu stron łącznie opiewają na kwotę 125 mld dolarów.

Podstawą do rozprawy sądowej było orzeczenie Gazpromu o skasowaniu obniżek według kontraktów gazowych od 2009 i 2010 roku. Proces ten trwał przez ostatnie trzy i pół roku. Oprócz obniżenia cen na paliwo (wzrosły o jedną trzecią), Naftohaz wymagał zwrotu 6 mld dolarów nadpłaty oraz wprowadzenia zmian do kontraktu od 2010 roku. Drugi pozew dotyczył tranzytu gazu – dostawy ze strony rosyjskiej były mniejsze niż przewidywała to umowa. Kwota odszkodowania, o którą ubiegała się Ukraina wyniosła 44,3 mld dolarów. Gazprom, również złożył pozew i twierdził, że należy mu się rekompensata na podstawie zasady „bierz lub płać” (oznacza ona konieczność zapłaty za gaz nawet bez odbioru surowca), zapisanej w kontrakcie z 2009 roku. Strona rosyjska wymagała 81,4 mld za niedobór gazu od 2012 roku oraz „niewypłaconą kwotę” za gaz od 2014 roku.

Naftohaz wygrał już jedno postępowanie, które odbyło się 22 grudnia 2017 roku. Zgodnie z orzeczeniem, strona ukraińska została zwolniona z warunków opłaty za niewykorzystany gaz na podstawie zasady „bierz lub płać”. Drugie ważne orzeczenie dotyczyło warunków opłaty za dostawy gazu na okupowane tereny obwodów donieckiego i ługańskiego. Zgodnie z nim, strona ukraińska nie jest zobowiązana płacić za te dostawy. W wyniku dwóch rozpraw sądowych Gazprom powinien wypłacić Naftohazu 2,56 mld dolarów.

W wyniku tego, obecnie firmy obowiązują dwa kontrakty: o kupnie-sprzedaży gazu oraz tranzycie na terenie Ukrainy.

Sąd odrzucił roszczenia Gazpromu dotyczące zasady „bierz lub płać”, jednak zasada ta nadal istnieje mimo 10-krotnego obniżenia zobowiązania. Zgodnie z nią, Ukraina powinna do końca 2019 roku kupować co najmniej 4 mld sześcienne gazu rocznie. Szef Naftohazu – Andriej Kobołew uważa, że cena za błękitny surowiec będzie zbliżona do europejskiej, co oznacza poprawienie warunków zakupu dla strony ukraińskiej. Sąd orzekł również, że Naftohaz ma prawo do reeksportu gazu, co z kolei oznacza możliwość sprzedaży gazu rosyjskiego innym firmom zagranicznym.

W związku z orzeczeniem Ukraina może uzyskać więcej niż dwa mld dolarów, przegrany spór będzie miał negatywne skutki prestiżowe dla strony rosyjskiej. Ponieważ w ciągu ostatnich lat Gazprom oskarżał Naftohaz o naruszenie umów oraz o to, że jest on niewiarygodnym partnerem handlowym.

Orzeczenie będzie również korzystnym dla strony ukraińskiej podczas przyszłych negocjacji o umowie tranzytowej. Obecny kontrakt jest ważny do 2019 roku i Gazprom będzie zmuszony do zawarcia kolejnej umowy. Pierwsza nić alternatywnej trasy przesyłowej Turkish Stream (jest w trakcie budowy) pozwoli na przekierowanie jedynie 15 mld sześciennych gazu rocznie.

W związku z tym, celem Gazpromu będzie dyskredytacja Ukrainy jako kraju tranzytowego, co pozwoli uzasadnić potrzebę budowy alternatywnych tras tranzytowych.

Potwierdzeniem tego jest próba spowodowania przez Gazprom kryzysu gazowego po ogłoszeniu decyzji sądu. W marcu rosyjski gigant naftowy złożył apelację od wyroku arbitrażu oraz rozpoczął procedurę wypowiadania umów na dostawy gazu. To z kolei miało sprowokować stronę ukraińską do odbioru gazu z systemu oraz naruszenie zobowiązań wobec państw europejskich. 2 marca strona ukraińska wprowadziła plan ograniczania zużycia gazu i już 7 marca sytuacja się ustabilizowała poprzez zwiększenie dostaw z Polski, Węgier i Słowacji. Przedstawicielstwo Unii Europejskiej na Ukrainie potwierdza wykonanie wszystkich dotychczasowych zobowiązań Ukrainy wobec tranzytu gazu do krajów unijnych.

Źródła:

https://economics.unian.net/other/10037051-balans-nedeli-licenzii-na-4g-svyaz-za-5-4-milliarda-ctokgolmskiy-sindrom-gazproma-i-nabor-vysoty-grivney.html

https://tsn.ua/groshi/povniy-nokaut-scho-oznachaye-peremoga-naftogazu-ukrayini-proti-rosiyskogo-gazpromu-1117107.html

https://www.epravda.com.ua/publications/2018/02/28/634557/

http://www.energetyka24.com/naftohaz-gazprom-20-ostateczny-werdykt-trybunalu-arbitrazowego

https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/ukraina-dostawy-i-tranzyt-gazu-konflikt-z-gazpromem/y1k6g09

http://www.bbc.com/ukrainian/news-40853658