Jak postęp technologiczny wpłynął na zapotrzebowanie na kompetencje u progu czwartej rewolucji przemysłowej

Zmiany demograficzne i klimatyczne, globalizacja, a także postęp technologiczny to kluczowe zjawiska kształtujące życie współczesnych społeczeństw, przechodzących czwartą rewolucję przemysłową. Jakie kompetencje są zatem niezbędne, aby żyć i pracować w tym pędzącym świecie?

Według raportu Future World Skills 2020, globalna łączność, inteligentne maszyny i nowe media dostępne dla niemal każdego w dowolnej części globu wyznaczają czwartą rewolucję przemysłową, napędzaną przez sześć czynników: ekstremalną długowieczność, rozwój inteligentnych maszyn i systemów, świat obliczeń, nowe media, ustrukturyzowane organizacje i globalnie połączony świat.

W ciągu najbliższych dziesięcioleci większość krajów rozwiniętych będzie świadkiem znaczących zmian demograficznych. Według Organizacji Narodów Zjednoczonych do 2050 roku w głównych gospodarkach rozwiniętych spodziewany jest gwałtowny spadek udziału ludności w wieku produkcyjnym. W konsekwencji kraje o starzejącym się społeczeństwie staną w obliczu niedoboru wykwalifikowanych pracowników, ponieważ duże kohorty będą przechodzić na emeryturę i stopniowo wycofywać się z rynku pracy, co będzie również stanowiło duże obciążenie dla systemów emerytalnych i opieki zdrowotnej. Jednocześnie, w krajach o młodszych populacjach można zaobserwować odwrotny trend, skutkujący wzrostem zamożności, możliwą ekspansją klasy średniej i jeszcze bardziej nasilonymi procesami urbanizacyjnymi.

Dodatkowo, wraz z rosnącym udziałem handlu w PKB krajów rozwiniętych, gospodarka światowa stała się zintegrowana i połączona na niespotykaną dotąd skalę. Szybki spadek kosztów komunikacji i transportu umożliwił integrację towarów, usług i rynków oraz przyspieszył tempo upowszechniania innowacji i postępu technologicznego.

Wreszcie, coraz więcej czynności wykonywanych dotychczas przez człowieka można obecnie zautomatyzować, zwłaszcza biorąc pod uwagę szybki rozwój robotyki, ale także szerokie wykorzystanie big data, sztucznej inteligencji i internetu rzeczy, którym towarzyszy coraz większa moc obliczeniowa. W ciągu ostatniego półtora roku pandemia Covid-19 jeszcze bardziej przyspieszyła zmiany w sposobie, w jaki pracujemy, uczymy się, podróżujemy, robimy zakupy czy nawet utrzymujemy znajomości. Dlatego też niezbędny jest nowy zestaw umiejętności, postaw i wiedzy, aby móc funkcjonować na rynku pracy i w społeczeństwie.

Wszystkie wyżej wymienione czynniki stawiają bezprecedensowe wyzwania przed systemami edukacji, które muszą wyposażyć uczniów i studentów w kompetencje odpowiednie do życia i pracy w tym szybko zmieniającym się świecie, w tym w dobrze rozwinięte umiejętności technologiczne, umiejętność korzystania z mediów, kreatywność, inteligencję społeczną, krytyczną analizę, współpracę wirtualną czy umiejętności międzykulturowe.

Wiele nowych zawodów będzie wymagało interdyscyplinarnego podejścia i wiedzy, co z kolei wymusi wykonywanie różnych operacji i zadań w grupie specjalistów o uzupełniających się kompetencjach z różnych dziedzin. W związku z tym potrzebna będzie nie tylko specjalistyczna wiedza i umiejętności, ale także tzw. umiejętności miękkie, takie jak: umiejętność komunikowania się na różnych poziomach, zdolność do współpracy i kreatywnego rozwiązywania problemów w grupie ludzi, które staną się ważniejsze niż obecnie. Obecni uczniowie i studenci czyli przyszli pracownicy potrzebują unikalnej mieszanki umiejętności ściśle zawodowych z jednej strony i kompetencji społecznych z drugiej. Innymi słowy, wraz z postępem technologicznym będzie wzrastał poziom interdyscyplinarności wykonywanych zadań w pracy.

Edukacja na następne dziesięciolecia XXI wieku musi zatem zapewnić uczniom możliwość zdobycia umiejętności, które definiują dany zawód. A ze względu na rosnące zaawansowanie systemów i procesów realizowanych w miejscu pracy oraz rolę interdyscyplinarnej orientacji projektowej, uczniowie będą potrzebowali twardych umiejętności nie tylko z jednego zawodu. Co więcej, edukacja dla przyszłości musi umożliwiać uczniom rozwijanie także umiejętności społecznych, aby mogli efektywnie funkcjonować w społeczeństwach, które również stają się coraz bardziej złożone, wielojęzyczne, wielokulturowe i zróżnicowane.