IV Europejski Kongres Samorządów – podsumowanie

To już tradycja, że raz w roku wszyscy najważniejsi politycy szczebla centralnego, samorządowcy, przedstawiciele biznesu i lokalni liderzy, przyjeżdżają do Krakowa, żeby debatować o najważniejszych wyzwaniach i problemach lokalnej władzy. W tegorocznym IV Europejskim Kongresie Samorządów wzięło udział blisko 1900 gości z 36 krajów świata. Kongres odbył się w dniach 25-26 maja pod hasłem „Samorząd strategią dla przyszłości”. Obradom przysłuchiwało się ponad 100 dziennikarzy, którzy na żywo przekazywali rozmowy z najważniejszymi gośćmi. Jedna z najważniejszych i największych takich konferencji w Europie obejmowała ponad 80 wydarzeń. Były w śród nich bloki programowe, panele, warsztaty, wykłady, prezentacje i „historie sukcesu”. Wydarzenia realizowane były w ścieżkach: Finanse, Społeczeństwo, Innowacje, Gospodarka, Środowisko oraz Biznes i Samorząd.

Pod względem politycznym, rozmowy zdominowały wybory samorządowe, które czekają wszystkie partie i komitety lokalne jesienią. Nic dziwnego, że w Krakowie pojawili się wszyscy liderzy sejmowych ugrupowań, żeby pokazać swój pomysł na samorząd. Można powiedzieć, że w Krakowie na dobre rozpoczęła się kampania samorządowa, a partie prezentowały pierwsze założenia swoich programów. „Samorząd musi być podmiotem, musi mieć możliwość prawną podejmowania decyzji, musi być niezależny” – mówił przewodniczący Platformy Obywatelskiej, Grzegorz Schetyna.  Jak ważny powinien być samorząd w życiu każdego mieszkańca naszego kraju przekonywał szef Polskiego Stronnictwa Ludowego – Władysław Kosiniak-Kamysz „Bycia dumnym z Polski, ze swojej historii, ze swojego regionalizmu nie da się wpisać do ustawy”. Odradzając się lewica chce postawić na budowę wspólnoty samorządowej ponad podziałami politycznymi. Deklarował to wiceprzewodniczący Sojuszy Lewicy Demokratycznej – Krzysztof Gawkowski. O tym, że mieszkańcy są najważniejsi przekonywali przedstawiciele Ruchu Kukiz ’15. Poseł tego ugrupowania Maciej Andrzejewski zaznaczył, że w wyborach samorządowych na listy wyborcze trafią „kandydaci z aspiracjami gospodarskimi, a nie politycznymi”.

Samorządowcy mają największy wpływ na życie każdego z mieszkańców naszego kraju. Tymczasem od dawna widać na tym poziomie problem z ułożeniem relacji na linii władza lokalna – władza centralna.Przez lata samorząd bardzo się zmienił i dziś już chyba najwyższy czas aby wrócić do debaty, jak on powinien funkcjonować w nowych realiach. Dotychczasowe rozwiązania, regulacje, model funkcjonowania samorządów, w Polsce i w Europie, wyczerpują swoje możliwości. Samorząd musi wykonywać coraz więcej zadań i w ślad za tym otrzymywać coraz więcej pieniędzy. Ale nie mogą to być dotacje, lecz dochody własne. Musi działać samodzielnie. Modyfikacja ustawodawstwa i rozszerzenie uprawnień są nieodzowne. Już w latach 2012-2013 wiele mówiło się o tym, że potrzeba na nowo ułożyć relacje pomiędzy państwem a samorządem. Niestety, od tamtego czasu nie zrobiliśmy nawet kroku do przodu. A przecież wszyscy powinniśmy się troszczyć o dobro Rzeczpospolitej i jej zrównoważony rozwój. Dla każdego obywatela, a tym bardziej polityka, niezależnie od szczebla, powinno być ważne, żeby Polska stawała się coraz ważniejszym graczem na mapie Europy.” – podkreśla Zygmunt Berdychowski, pomysłodawca krakowskiej konferencji i Przewodniczący Rady Programowej Forum Ekonomicznego w Krynicy.

Kraków na dwa dni stał się samorządową stolicą Europy. Jak mówi prezydent Miasta Krakowa, prof. Jacek Majchrowski to ważne wydarzenie dla miasta. „Europejski Kongres Samorządów nie porusza tematów abstrakcyjnych, akademickich, tylko mówimy o sprawach życia w miastach, ich rozwoju, codzienności, a więc o czymś, co jest bardzo realne i bliskie każdemu z nas. Współorganizujemy EKS, ponieważ w wielu tych dziedzinach życia miasta czujemy się liderem, uważamy, że mamy czym się dzielić, a jednocześnie jesteśmy ciekawi przemyśleń osób z zewnątrz” – podkreśla wieloletni włodarz drugiego co do wielkości miasta w Polsce.

Inauguracyjna sesja „Samorząd strategią dla przyszłości” przyniosła wspólny głos z wielu państw Europy, których przedstawiciele brali w niej udział. „Regiony powinny mieć znacznie większą suwerenność” – mówił przy aplauzie reszty panelistów i publiczności Jose Maria Cunha Costa, przewodniczący Rady Gminy Viana do Castelo w Portugalii. Poparcie dla tej idei wyrazili także paneliści w drugiej sesji plenarnej – „Co oznacza dla Europy renesans regionalizmów”.

Jej uczestnicy podkreślali, że problemy na linii samorząd – władza centralna doprowadziły do coraz większej chęci wybicia się na niepodległość regionów, które mają bardzo silną tożsamość lokalną – jak Katalonia, Szkocja czy Flandria. Ruchy nacjonalistyczne stały się w tych miejscach także trampoliną do władzy. „W Wielkiej Brytanii kiedyś lokalne parlamenty były silne. Miały swoje budżety. Wybieraliśmy członków władz regionalnych. Nagle regiony zniknęły i pojawił się problem, bo Londyn nie do końca rozumiał potrzeby lokalnych społeczności. Straciliśmy też dużo pieniędzy z Unii Europejskiej. A przecież na Wyspach Brytyjskich najpierw mówi się o hrabstwach, to stamtąd pochodzimy i tam jest nasza tożsamość” – podkreślała Valerie Carter, przewodnicząca Europejskiej Rady ds. Wsi i Miasteczek.

Podsumowaniem pierwszego dnia Kongresu była uroczysta gala, na której wręczono nagrody najlepszych samorządom w kraju. Najlepszą wiejską gminą zostały Kobierzyce. Tytuł najlepszej miejsko-wiejskiej gminy trafił do gminy Dziwnów. Nagroda dla najlepszego powiatu powędrowała do powiatu pruszkowskiego. Najlepszym miastem na prawach powiatu zostały Gliwice, a najlepszym miastem Legionowo.

Kolejność samorządów ustalono na podstawie szczegółowego Rankingu Finansowego Samorządu Terytorialnego w Polsce. Został on przygotowany przez Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie oraz Fundację Instytut Studiów Wschodnich.

Dodatkowo wręczone zostały jeszcze trzy nagrody. Najlepszym startupem została firma KreaTech, która za pomocą zabawy uczy dzieci programowania. Szczególne wyróżnienie trafiło do startupu Hyper Poland. Dzięki temu ta druga firma będzie mogła zaprezentować swoją kapsułę do szybkiego podróżowania zaprezentować podczas Forum Ekonomicznego w Krynicy.

Gala podsumowująca pierwszy dzień IV Europejskiego Kongresu Samorządów to także goście najwyższego szczebla. W Krakowie pojawili się między innymi wiceprezes Rady Ministrów – Beata Szydło czy sekretarz stanu, pełnomocnik rządu ds. samorządu Terytorialnego – Paweł Szefernaker. Wicepremier do spraw społecznych Beata Szydło powiedziała, że samorządy jak i władza centralna są od siebie zależne i wspólnie tworzą Polskę.

Specjalna nagroda – Złoty Klucz tygodnika „Wprost” powędrowała do Nowej Soli. W emocjonalnym wystąpieniu prezydenta tego miasta – Wadima Tyszkiewicza, najmocniej wybrzmiały słowa o obronie samorządu, jego kompetencji i roli w systemie państwa. Szczególnie w setną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości.

Organizatorem Europejskiego Kongresu Samorządów jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich – organizator Forum Ekonomicznego i Forum Regionów w Krynicy. Miastem Gospodarzem jest Miasto Kraków.