Gospodarka o obiegu zamkniętym w Polsce. Świadomość społeczna a globalne trendy

Aleksandra Kaczorowska

W  ostatnich latach system gospodarki odpadami komunalnymi w  Polsce został poddany gruntownej zmianie, starając się tym samym dostosować go do wymogów wynikających z  dyrektyw Unii Europejskiej.

2 grudnia 2015 r. Komisja Europejska przedstawiła pakiet dotyczący budowania tzw. gospodarki o obiegu zamkniętym, czyli circular economy. Prezentuje ona zupełnie nowe podejście, odchodzi od modelu – weź, zużyj, wyrzuć, na rzecz bardziej proekologicznego. Cała idea polega na wykorzystaniu odpadów już na etapie cyklu życia produktu, ograniczając tym samym zużycie surowców poprzez odzysk i recykling. Z założenia nie występuje więc zjawisko gromadzenia odpadów.

Jak pokazują badania przeprowadzone w ramach projektu Gospodarni.pl, w statycznej polskiej gminie poziom selektywnej zbiórki odpadów wynosi od 2 do 5 procent. Dla porównania, w Niemczech czy w Szwecji wynosi on ponad 90 procent. Trudno więc wyobrazić sobie, że zgodnie z dyrektywami Unii Europejskiej, Polska do 2030 r. osiągnie 65 procentowy recykling odpadów komunalnych czy 75 procentowy wskaźnik odpadów opakowaniowych. Składowanie odpadów powinno zostać zredukowane do maksymalnie 10 procent. Brzmi to jak utopia, a nie realne możliwości. Wspomniany projekt przedstawia terenowe badania, w których pyta o przyczynę braku segregacji śmieci przez Polaków. 35 procent osób, które przyznały, że tego nie robią, jako przyczynę podały brak przyzwyczajenia, 20 procent z nich uzasadniło to czasochłonnością, zaś 15 procent niewygodą. Kluczową w tym kontekście kwestią jest więc świadomość społeczna. Czy Polacy zdają sobie sprawę z konsekwencji braku segregacji śmieci?

Bez wątpienia każdy z nas chce się czuć bezpiecznie. Chcemy aby nasze dzieci dorastały w bezpiecznym środowisku, mając dostęp do czystego powietrza czy wody. Musimy jednak uświadomić sobie, że model gospodarki liniowej zmierza ku stworzeniu wokół nas wysypiska śmieci. Masowo produkowane opakowania czy torebki na zakupy trafiają do naszego środowiska, tym samym zaśmiecając je, przekraczając możliwości regeneracji ekosystemów naszej planety. Do tej pory przeprowadzone zostały liczne kampanie dotyczące między innymi: segregacji odpadów, oszczędzania energii w domach, oszczędzania wody, ochrony bioróżnorodności i powietrza. Liczne podmioty zaangażowały się w projekty, propagujące proekologiczne zachowania. Wśród nich można wymienić kampanię ministerstwa środowiska – „Nasze śmieci”, której głównym zadaniem jest przekonanie społeczeństwa, że recykling pozwala na oszczędność energii, surowców i środowiska naturalnego. Segregowanie odpadów przynosi korzyści finansowe – segregując, płacimy mniej za odbiór śmieci. Warto również zwrócić uwagę na kampanię „Eko Szyk”, która nawołuje do świadomego funkcjonowania gospodarstw domowych (zgaszenie światła w pomieszczeniach, w których nie przebywamy, zakrywanie garnków podczas gotowania, czy dokonywanie świadomych zakupów poprzez zwracanie uwagi na etykiety). Jak przekonuje znana aktorka – Małgorzata Kożuchowska, która jest zaangażowana w kampanię – trzeba mieć świadomość małych gestów, które są niezwykle ważne dla ekologii.

Gospodarka o obiegu zamkniętym weszła w tryb światowego trendu, a jej hasła wykorzystywane są przez wielu artystów, światowe marki, korporacje. Poprzez liczne kampanie kreują oni społeczną odpowiedzialność biznesu. Znana marka odzieżowa H&M wsparła światowy program recyklingu tekstyliów poprzez kampanię Bring it on! Akcja została zainicjowana w 2013 roku. Od tego momentu w sklepach H&M, również w Polsce, stanęły specjalne pojemniki, do których klienci mogą wrzucać niepotrzebne ubrania oraz tekstylia domowe. Kampania zachęca do przynoszenia do sklepu odzieży, której nie używamy, porwanych ubrań, poplamionych bluzek, nagradzając ekologicznych klientów rabatami na nowy asortyment w ich sklepie.

Pomimo wiedzy o zmniejszających się zasobach naturalnych Ziemi, w Polsce nadal gospodarka o obiegu zamkniętym nie spełnia podstawowych unijnych wymogów. Krajowa polityka zmienia się na lepsze, potrzeba jednak dogłębnej reformy gospodarki na model, który zagwarantuje Polakom dobrą jakość życia tu i teraz, ale i w następnych stuleciach. Gospodarka o obiegu zamkniętym jest odpowiedzią na problemy środowiskowe. Potrzeba jednak poważnej zmiany w świadomości ludzi. Niebagatelną rolę odgrywają wymienione kampanie społeczne oraz wszelkiego rodzaju działania nawołujące do zmiany zachować na proekologiczne.

Źródła:

http://ekoszyk.mos.gov.pl/malgorzata-kozuchowska-eko-gestach/

http://naszesmieci.mos.gov.pl/

https://www.mos.gov.pl/srodowisko/edukacja-ekologiczna/kampanie-spoleczne/