Gospodarcze samobójstwo Słowacji

Martin Barčík

Według informacji Ministra Finansów Słowacji Petera Kažimíra – południowy sąsiad Polski walczy o kolejną inwestycję w przemyśle samochodowym. Zdaniem ministra Słowacja awansowała do finałowej rozgrywki o zbudowanie dalszej fabryki samochodowej u sąsiadów po drugiej stronie Tatr.

Na Słowacji obecnie działają trzy fabryki samochodowe. Pierwszą z nich jest Volkswagen Slovakia (Bratysława), która w roku 2017 wyprodukowała około 362 tysięcy samochodów i zatrudniała około 13 700 pracowników. Produkuje modele: Volkswagen Touareg, Volkswagen up!, Audi Q7, Porsche Cayenne, Škoda Citigo oraz Seat Mii. Drugim zakładem zbudowanym na Słowacji w 2003 roku jest PSA Peugeot Citroën Slovakia (Trnawa), który w ubiegłym roku wyprodukował około 335 tysięcy samochodów. Daje pracę 4 300 pracownikom i produkuje modele Citroën C3 Picasso, Peugeot 208. Kolejną montownię ma Kia Motors Slovakia (Żylina), która otworzyła swoje bramy w 2004 roku dla około 3 800 pracowników i produkuje modele Kia Sportage Crossover SUV, Venga compact MPV oraz modele Ceed w liczbie prawie 336 tysięcy samochodów rocznie. W 2017 roku Słowacja w trzech fabrykach samochodowych wyprodukowała około 1,03 miliona samochodów i zajęła pierwsze miejsce na świecie w produkcji samochodów w przeliczeniu na 1 000 obywateli.

Jesienią tego roku, na Słowacji ma rozpocząć działalność czwarta koncern samochodowy – Jaguar Land Rover Slovakia (Nitra). Da miejsce pracy około 6 000 pracowników, którzy będą produkować prawdopodobnie około 300 tysięcy samochodów Land Rover Discovery i być może Defender. Po otwarciu tego zakładu liczba samochodów wyprodukowanych tuż za polską granicą wzrośnie do około 1,33 miliona samochodów.

23 maja 2015 roku minister finansów Słowacji – Peter Kažimír wypowiedział następujące słowa  – Walczymy o jeszcze jedną fabrykę samochodów. Marki, którą wszyscy znają, a wielu ludzi jeździ jej samochodami. Byłem zaskoczony, że jesteśmy w finale. W nadchodzących miesiącach poznamy wynik. Czy to znaczy, że Słowacja nie chciała już kolejnej fabryki? Czy zaskoczenie ministra oznacza, że Słowacy nie zabiegali zbyt usilnie o następną inwestycję, a mimo to się udało? Czy może chodzi o to, że w ramach strefy euro, Słowacja stała się państwem oferującym najtańszą siłą roboczą?

Na razie nie wiadomo, z jakim państwem „walczy“ Słowacja o nową inwestycję ani o jaką markę chodzi. Dziennikarze spekulują, że może to być niemieckie BMW. Minister potwierdził, że jeżeli Słowacji uda się wygrać wyścig to fabryka powinna powstać we wschodniej części kraju (prawdopodobnie okolice Koszyc), która odnotowuje wyższy poziom bezrobocia. Oprócz BMW mówi się także o chińskim inwestorze z branży samochodów elektrycznych – Zhi Dou (Grupa Volvo). Ale na rezultat musimy na razie poczekać.

Pierwsze miejsce w produkcji samochodów na świecie wygląda na pierwszy rzut oka imponująco, ale jeżeli dokonamy głębszej analizy, natrafimy na kilka problemów. Jak się wydaje, słowacki rząd nie bierze ich pod uwagę. Co prawda poziom bezrobocia jest na historycznych minimach (5,42 procent), ale patrząc globalnie, jest to spowodowane przede wszystkim gospodarczą koniunkturą większości europejskich państw.

Udział samochodów w całkowitej produkcji przemysłowej na Słowacji osiągnął 44 procent i wynosi aż 35 procent eksportu Słowacji! W branży motoryzacyjnej pracuje około 129 tysięcy ludzi. Bezpośrednio albo w firmach powiązanych z głównymi fabrykami. Właśnie tu pojawia się największe ryzyko dla Słowacji i jej mieszkańców. Zwłaszcza przywołując niesławny przykład z 2013 roku, kiedy to amerykańskie miasto Detroit zbankrutowało z powodu kryzysu w sprzedaży aut. Tymczasem Słowacja to nie tylko jedno miasto nastawione na produkcję samochodów, ale całe państwo, które z przemysłu motoryzacyjnego stopniowo czyni główną gałąź gospodarki. Problemy Detroit odbiły się głośnym echem na całym świecie. Pytanie brzmi, czy rząd słowacki jest przygotowany na podobny scenariusz? W Detroit, po kryzysie poziom bezrobocia osiągnął prawie 20 procent, przestępczość jest najwyższa spośród miast USA, policja jest w stanie zareagować na telefon alarmowy dopiero po godzinie.W mieście funkcjonuje tylko połowa oświetlenia publicznego, a do dyspozycji mieszkańców jest tylko jedna trzecia ilości karetek sprzed kryzysu. Wskaźnik ubóstwa pokazuje, że dotyczy ono aż jednej trzeciej ludności Detroit!

W ostatnich latach dużo mówi się o potrzebie dywersyfikacji źródeł energii, żeby nie być energetycznie uzależnionym od jednego źródła. Podobne rozumowanie powinno mieć miejsce także w przypadku bardziej zbalansowanego rozłożenia gałęzi przemysłu i gospodarki. To prosta matematyka – im więcej gałęzi przemysłu, tym większa dywersyfikacja. Jednocześnie mniejsze ryzyko, że w przypadku kryzysu w jakiejś dziedzinie gospodarki nastąpią gorsze czasy dla całego państwa.

Wystarczy popatrzeć na podstawowe wskaźniki. Słowacja starzeje się i jest to proces nieodwracalny. Coraz częściej pojawia się pytanie, co będzie z emeryturami za kilkadziesiąt lat? Według informacji ministerstwa szkolnictwa w 2017 roku przystąpiło do matury 40 700 abiturientów, dla których przewiduje się kilka scenariuszy kariery zawodowej. Największa ich liczba może przedłużyć edukację i rozpocząć studia na uniwersytecie. Pytanie brzmi, czy na Słowacji, gdzie mieszka około 5,4 miliona obywateli, jest potrzebnych blisko 20 uniwersytetów? Patrząc na procentowe rozmieszczenie poszczególnych gałęzi gospodarki na Słowacji możemy zaryzykować pytanie, czy w ogóle na Słowacji są potrzebne uniwersytety, a jeżeli tak, to czy nie należy się zastanowić nad redukcją ich ilości?

Maturzyści mogą rozpocząć pracę w fabryce samochodowej, co często wiąże się z wyprowadzką z rodzinnego miasta do miejsca, gdzie zlokalizowane są fabryki. Wymaga to od absolwentów pokrycia dodatkowych kosztów związanych z utrzymaniem się w mieście. Do tego dochodzą kwestie psychologiczne związane ze zmianą środowiska i rozłąka z najbliższymi oraz niezadowolenie z monotonnej pracy.

Potrzeba dywersyfikacji dotyczy również lokalizacji pojedynczych inwestycji w ramach całego państwa. Praktyka na Słowacji pokazuje, że wszystkie najbardziej ambitne prace można znaleźć wyłącznie w stolicy państwa.  W przypadku ludzi ze wschodniej części kraju skutkuje to przeprowadzką często aż o 500 kilometrów. W skali Polski może nie jest to niczym niezwykłym. Dla przeciętnego Słowaka stanowi rewolucję porównywalną z przeprowadzką za granicę. Jako przykład może posłużyć mieszkaniec miasta Snina, który decydując na zmianę otoczenia, bliżej ma do innych sąsiednich państw (Polska, Węgry), niż do Bratysławy.

Z tym związany jest jeszcze jeden bardzo ważny problem – emigracja Słowaków. Według danych z 2008 roku za granicą przebywało aż 2,24 miliona z 5,4 milionowej populacji Słowaków. Grupa ta, inaczej niż w przypadku Polonii, znajduje się na marginesie zainteresowania osób rządzących państwem, ze względu na brak możliwości oddania głosu wyborczego zza granicy.

Wszystkie te czynniki miały wpływ na decyzję słowackiego rządu, na czele którego stoi premier Peter Pellegrini. Ostatnio zaznaczył – Brakująca siła robocza jest obecnie najpoważniejszym problemem. Dlatego nadchodzi czas, kiedy powinniśmy otwarcie mówić o zarządzanej migracji, która będzie miała swoją jakość i dzięki której pozyskamy ludzi na stanowiska, których potrzebujemy.

Słowackie firmy od dawna zwracają uwagę na niedobór wykwalifikowanej siły roboczej (czytaj: pracowników fizycznych). Coraz więcej miejsc pracy zajmują obcokrajowcy. Pod koniec pierwszego kwartału na Słowacji pracowało 51 860 obcokrajowców, co stanowi wzrost o jedną trzecią w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku.

Na początku maja uchwalono ustawę na Słowacji, która przewiduje uproszczenie warunków zatrudniania obcokrajowców z krajów spoza UE w brakujących zawodach oraz w regionach o bezrobociu poniżej 5%.

Źródło:

https://finweb.hnonline.sk/ekonomika/1749835-kazimir-v-suboji-o-piatu-automobilku-sme-vo-finale

https://www.cas.sk/clanok/685020/slovensko-je-vo-finale-o-megainvesticiu-na-vychode-slovenska-pride-do-kosic-piata-automobilka/

https://finweb.hnonline.sk/ekonomika/892803-vyroba-aut-na-slovensku-stupla-na-novy-rekord-prekrocila-milionovu-hranicu

https://www.tyden.cz/rubriky/zahranici/evropa/slovensko-planuje-rizenou-migraci-ma-nedostatek-pracovnich-sil_481478.html

https://ekonomika.sme.sk/c/20828971/nezamestnanost-na-slovensku-je-bez-prace-542-ludi.html

https://ekonomika.sme.sk/c/6873877/detroit-skrachoval-vacsie-mesto-v-usa-este-nikdy-nepadlo.html

https://ekonomika.sme.sk/c/6873877/detroit-skrachoval-vacsie-mesto-v-usa-este-nikdy-nepadlo.html

https://www.aktuality.sk/clanok/584827/populacia-slovenskych-miest-o-30-rokov-svetle-vyhliadky-ma-len-bratislava/