II Forum Europa – USA (2010)

KSZTAŁTOWANIE TRANSATLANTYCKIEGO CONSENSUSU W SPRAWIE ROSJI

                     

 

Waszyngton, 9-10 grudnia 2010

– Jesteśmy blisko porozumienia – oznajmił w piątek na Forum Europa-USA John McCain, sugerując, że republikanie zgodzą się na przyjęcie amerykańsko-rosyjskiego układu o redukcji zbrojeń atomowych jeszcze podczas grudniowej sesji Kongresu. Sprawa ratyfikacji traktatu jest jedną z najważniejszych kwestii dla prezydenta Baracka Obamy. Za przyjęciem układu opowiedzieli się też ostatnio prezydent RP Bronisław Komorowski oraz szef MSZ Radosław Sikorski.

Senator McCain krytycznie ocenił jednak relacje USA i Rosji. – Przez dwie dekady wielokrotnie zadawano to samo pytanie: jak USA mogą kształtować konstruktywne partnerstwo z Rosją? Odpowiedź wciąż nie jest jasna – podkreślał. Najważniejszy republikański senator w Komisji Sił Zbrojnych Senatu oraz były kandydat na prezydenta USA zauważył, że przed Obamą stosunki z Rosją próbowali bezskutecznie "zresetować" także George W. Bush i Bill Clinton.

McCain stwierdził, że problemy w stosunkach z Kremlem wynikają m.in. z faktu, że zachodni liderzy mają tendencję do przeceniania postępu w relacjach z Moskwą. – Wystarczy spojrzeć na START. To bardzo skromne osiągnięcie, ale zostało tak rozdmuchane, że można pomyśleć, iż to najważniejszy sukces w polityce zagranicznej USA – mówił. Podczas płomiennego wystąpienia na Forum Europa-USA w Waszyngtonie podkreślił, że liderzy polityczni powinni z większym realizmem spojrzeć na Rosję.

– Rosja coraz słabiej się nadaje na partnera Zachodu – mówił. Dodał, że mimo wysiłków władz USA wciąż nie jest to państwo prawa: Rosja jest niezwykle skorumpowana, toleruje brutalne napady na niezależnych dziennikarzy, a rosyjscy żołnierze okupują jedną piątą Gruzji. – Musimy zacząć traktować ten kraj jako skromną potęgę, jaką teraz jest, a nie jak wielką potęgę, którą kiedyś była – przekonywał McCain. Zaznaczył, że USA powinny m.in. wznowić sprzedaż broni do Gruzji. – Nasi sojusznicy w Europie Środkowo-Wschodniej traktują sprawę Gruzji jako test, czy USA w razie czego staną po ich stronie. Dla Rosjan też jest to test – ile rzeczy ujdzie im na sucho w Gruzji, a skoro tam, to gdzie jeszcze – podkreślił McCain.

Bardzo dobrze ocenił za to stosunki polsko-amerykańskie. – Polskę i USA łączą bardzo silne i bliskie relacje, które przekładają się m.in. na współpracę w dziedzinie obrony antyrakietowej – odpowiedział na pytanie "Rz".

"Rzeczpospolita" Jacek Przybylski

Pierwszy panel dyskusyjny poświęcony tematowi wartości i tradycji politycznych w Rosji, Europie Zachodniej i USA był poprowadzony przez Angelę Stent, dyrektor Centrum Eurazji, Rosji i Europy Wschodniej na Uniwersytecie Georgetown. Uczestnicy koncentrowali się na różnicach, życia politycznego w USA, Europie Zachodniej i Rosji, które w ich ocenie są niezwykle istotne przy budowie wzajemnych relacji.

Vladimir Pozner, opiniotwórczy rosyjski dziennikarz w swoim przemówieniu zaznaczył, że widzi bardzo mało podobieństw między Rosją a Zachodem. Zwrócił jednak uwagę, że rosyjskie i zachodnie tradycje narodowe są  zakorzenione w chrześcijańskim dziedzictwie cywilizacyjnym. Rosyjski dziennikarz wskazał na głębokie różnice historyczne, takie jak brak renesansu w Rosji czy utrzymujące się w Cesarstwie Rosyjskim do połowy XIX wieku poddaństwo chłopów, które wpłynęły na to, że rozwój rosyjskiego społeczeństwa przebiegał inaczej niż zachodniego. W rezultacie, choć niewidoczne gołym okiem, różnice między Rosjanami a obywatelami dzisiejszej Unii Europejskiej i USA doprowadziły do braku wzajemnego zrozumienia. W opinii Poznera nadszedł czas na pogodzenie się z faktem, że podział Zachód – Rosja będzie trudny lub niemożliwy do zasypania.


Urban Ahlin
, Deputy Chairman of the Foreign Affairs Committee, Parliament of Sweden; Damon Wilson, Vice President, Atlantic Council, former Senior Director, National Security Council; Jean-Dominique Giuliani, President, The Robert Schuman Foundation, France Vladimir Pozner, Journalist, Russia; Pavel Fischer, Political Director, Ministry of Foreign Affairs, Czech Republic

Wiceprzewodniczący Komisji Spraw Zagranicznych szwedzkiego Parlamentu, Urban Ahlin, nie podzielił opinii Vladimira Poznera. Przypomniał o swoich doświadczeniach, które przemawiają za tym, że sposób życia wielu Rosjan jest podobny do zachodniego. W jego ocenie to Rosja jest bliżej Europy niż USA, a ponadto jest ona strategicznym partnerem gospodarczym dla UE. – Powinno to doprowadzić do wyraźnej zachodniej orientacji geopolitycznej Moskwy i odegrać znaczącą rolę w określaniu przez Rosję wymiaru swego działania w przestrzeni postsowieckiej. Szwedzki parlamentarzysta podkreślił także znaczenie wspólnej polsko-szwedzkiej inicjatywy Partnerstwa Wschodniego. Urban Ahlin zastanawiał się nad możliwościami zaangażowania Rosji w rozwiązywanie zamrożonych konfliktów w Górskim Karabachu czy Nadniestrzu. Alhin sugerował, że Rosja powinna stać się członkiem NATO, co jednak nie jest możliwe ze względu na sprzeciw społeczeństwa i rosyjską walkę z post-imperialnym "zespołem stresu", który ciągle jest obecny w rosyjskiej polityce i przejawia w stosunku Rosji do państw sąsiednich.
    
Pavel Fischer, dyrektor polityczny z czeskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych skoncentrował się na "soczewce siły", która cechuje rosyjską politykę zagraniczną i wyraził żal z powodu dużego niepowodzenia, jakim było ważne wyzwanie: szczyt OBWE w Astanie. Czeski polityk wskazał również na fakt, że każda amerykańska administracja próbowała znaleźć nowe motywy w stosunkach z Rosją, zdefiniować ją w nowy sposób. Damon Wilson, wiceprezes Atlantic Council, były starszy dyrektor Narodowej Rady Bezpieczeństwa USA, nie zgodził się ze swoim przedmówcą i powiedział, że żadna ze stron nie postrzega drugiej jako zagrożenie. Stwierdził również, że Rosja może być bardzo pomocna w rozwiązywaniu wielu problemów globalnych ważnych zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w Europie.
    
Dyskusja wywołała wiele pytań i komentarzy ze strony publiczności. Laure Mandeville, główny korespondent w USA francuskiego "Le Figaro" podkreśliła, że rosyjskie elity od wielu lat brały świat zachodni jako punkt odniesienia, ponieważ sama Rosja nie była modelem wystarczająco atrakcyjnym. Postawiła również pytanie o pogłębiające się różnice wartości. Hiszpańską perspektywę przedstawił David Chico z biura premiera Zapatero. Jego zdaniem idea ‘wszyscy ludzie są równi’ nigdy nie istniała w Rosji i to właśnie sprawia, że różnice między Rosją a Zachodem są tak głęboko zakorzenione.

Energia była tematem gorącej debaty podczas panelu zatytułowanego "Czy partnerstwo USA-EU-Rosja dla zrównoważonej energii jest możliwe?"


Marko Mihkelson, Member of Parliament, Chairman of the European Affairs Committee, Estonia
Ross Wilson, Director of Dinu Patriciu Eurasia Center, Atlantic Council, former US Ambassador to Turkey and Azerbaijan
Mikhail Krutikhin, Partner & Analyst, Rus Energy, Russia

Dyskusję prowadził Kurt Volker, dyrektor Center for Transatlantic Relations, Johns Hopkins University-SAIS, USA. Michaił Krutikhin, Partner & Analyst, Rus Energy, przywołał swoje doświadczenia, które zdobywał przez lata jako konsultant ds. energetycznych dla zagranicznych firm chcących inwestować w Rosji. Podkreślił on, że w nie ma inwestycji w rosyjską energię bez "podatku korupcyjnego". W jego opinii taka sytuacja jest  trudna do zrozumienia, akceptacji i planowania dla firm z zewnątrz. Krutikhin dokonał również analizy stosunków wewnętrznych między Gazpromem i rządem rosyjskim, w jego ocenie to Gazprom określa priorytety i wpływa na rosyjski rząd.

Marko Mihkelson, przewodniczący Komisji Spraw Europejskich z Sejmu Estonii, zwrócił uwagę, że rosyjska ropa i gaz to główne narzędzia stosowane przez rosyjską administrację dla osiągnięcia celów jej polityki zagranicznej. Karl-Georg Wellmann, członek niemiecko-amerykańskiej grupy parlamentarnej w Bundestagu podkreślił zaś potrzebę większej ilości produktów energetycznych i bardziej liberalnego rynku energii w Europie Środkowo-Wschodniej. Krytykował on również polski państwowy monopol gazowy.

NATO i Rosja: W jaki sposób możemy poszerzyć współpracę w celu poprawienia bezpieczeństwa? to dyskusja panelowa prowadzona przez pana Dana Hamiltona, dyrektora Center for Transatlantic Relations na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa-SAIS.


Javier Solana, EU High Representative for the Common Foreign and Security Policy, Secretary-General of the Council of the European Union (1999-2009), Spain

Dyskusję otworzył Javier Solana, były Sekretarz Generalny NATO i Wysoki Przedstawiciel UE ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, który podsumował szczyt NATO w Lizbonie i wspomniał, że w jego opinii Ukraina, Gruzja i Turcja powinny być członkami UE. W jego ocenie zmieniłoby to zasadniczo sytuację bezpieczeństwa w sąsiedztwie Rosji. Huseyin Diriöz, Asystent Sekretarza Generalnego NATO, poparł stanowisko Javiera Solany i określił ostatni szczyt, jako kamień milowy na drodze do rozszerzenia struktur europejskich.  Mówił również o konieczności dążenia do rzeczowych decyzji i a także o konieczności poprawy stosunków między Sojuszem a Rosją. Robert Hunter, Senior Advisor, RAND Corporation, były ambasador USA przy NATO, zaznaczył, że podczas szczytu zbyt dużo czasu było poświęcone Artykułowi 5.

Pan Karl-Georg Wellmann, członek niemiecko-amerykańskiej grupy parlamentarnej w Bundestagu, powiedział, że nadal nie określono roli, jaką powinna odgrywać Rosja w globalnej strukturze bezpieczeństwa. Zastanawiał się, czy Zachód potrzebuje silnej czy słabej Rosji. Jego zdaniem byłoby lepiej, gdyby Rosja była silna. – Rozpad Rosji byłby tragedią – powiedział Wellmann. Niemiecki polityk mówił o potrzebie sformułowania dobrego modelu partnerstwa na rzecz modernizacji Rosji. Wellmann zaznaczył, że Rosja jest państwem europejskim, i wyraził przekonanie o wadze jak najszybszej ratyfikacji nowego układu START.

Vincent de Wilmars Mertens, doradca dyplomatyczny belgijskiego Ministerstwa Obrony Narodowej wyraził swoją zaniepokojenie faktem zignorowania problemu relacji NATO-UE podczas lizbońskiego szczytu.

Pan Jakko Laajava, Podsekretarz Stanu Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, Ministerstwa Spraw Zagranicznych Finlandii, zwrócił uwagę na wewnętrzne ograniczenia z którymi boryka się rosyjski rząd oraz fakt, że wschodzące gospodarki nie są zainteresowane zmianami klimatycznymi czy zrównoważonym rozwojem, ponieważ są one zbyt zajęte własnymi problemami i stabilizacją ekonomiczną. Stwierdził on również, że Rosja nie powinna być traktowane jako "junior partner" w euroatlantyckiej wspólnocie bezpieczeństwa lecz jako partner równy rangą.

 


Vincent Mertens de Wilmars, Diplomatic Advisor to the Belgian Ministry of Defense, Belgium;
Huseyin Diriöz, NATO Assistant Secretary General, Turkey;
Georgi Bovt, Co-founder, Political Party ”Pravoye Dielo”, Russia

 

W dyskusji „Europa Środkowa, a transatlantycki konsensusu w sprawie Rosji: most czy przeszkoda?" wzięli udział: Borys Tarasiuk, Przewodniczący Komisji Integracji Europejskiej w Parlamencie Ukraińskim, Grigori Baramidze, Wicepremier, Minister Stanu ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej, Gruzji oraz Charles Gati, wykładowca z Johns Hopkins University-SAIS, USA.

Borys Tarasiuk stwierdził, że działania Rosjan nie sprzyjają integracji europejskiej. Jako przykład podał rozbieżności w sprawie Iraku. W swoim wystąpieniu podkreślał znaczenie więzi transatlantyckiej. Jego propozycje dla USA dotyczyły pogłębiania więzi z UE w budowaniu zdrowych relacji z Rosją.  Rosji natomiast,  dość przewrotnie, zasugerował dalsze prowokowanie USA i UE tak, aby rosyjskie działania wzmocniły dialog transatlantycki.


Borys Tarasiuk, Chairman of the Committee on European Integration, Verkovna Rada,Ukraine; 
Giorgi Baramidze, Deputy Prime Minister, State Minister for European and Euro-Atlantic Integration, Georgia

Grigori Baramidze twierdził, że mimo iż zimna wojna została zakończona, jej duch jest niestety nadal obecny. Sentyment spowodowany rozpadem ZSRR jest obecny w społeczeństwie rosyjskim oraz  w rosyjskiej polityce zagranicznej. Podkreślił, że Rosja stara się  podzielić Zachód poprzez działania w zakresie polityki energetycznej. Rezultatem jest wiele negatywnych zjawisk: np. UE nie udało się stworzyć polityki w zakresie bezpieczeństwa energetycznego. Baramidze podkreślił, że takie działania nie są w interesie tak państw zachodnich, jak i Gruzji i Ukrainy. Podział między krajami Unii Europejskiej, w jego ocenie, daje fałszywe sygnały dla Rosji i jest bardzo prowokujący. W najgorszym wypadku, prowadzi do takich zdarzeń jak wojna gruzińska. – Europa musi być jak "klej" i konsolidować stosunki transatlantyckie. Rosja uznała niepodległość i suwerenność byłych republik. Europa musi wspierać w nowych republikach wartości demokratyczne; musi być „latarnią morską” i wspierać zmiany – powiedział gruziński minister.
Charles Gati zwrócił uwagę na różnice między państwami należącymi do regionu Europy Środkowej oraz podkreślił, iż należy wykluczać uogólnienia na ten temat. Twierdził, że kraje Europy Środkowo-Wschodniej wiedzą więcej o Rosji niż zachód i są wobec niej bardziej sceptyczne.  Doświadczenia tych państw wskazują na wiele problemów w stosunkach z Rosją. Jednocześnie zakwestionował istnienie mostu w transatlantyckim konsensusie. Rosja woli mieć odczynienia bezpośrednio z Niemcami czy Francją – a te relacje nie wymagają żadnych pośredników. Ponadto, kraje Europy Środkowo-Wschodniej należą do NATO i UE i są to platformy aktywne w procesie kształtowania wzajemnych relacji.

Informacja Prasowa

Turbulencje w stosunkach Stanów Zjednoczonych i Unii Europejskiej z Rosją wpływają na żywotne interesy państw po obu stronach Atlantyku. Kształtowanie wspólnego podłoża do budowy długofalowych, silnych relacji z Federacją Rosyjską jest jednym z priorytetów współpracy transatlantyckiej.

Kolorowe rewolucje w Gruzji i na Ukrainie, konflikt gruzińsko-rosyjski w 2008 roku oraz ukraińsko-rosyjskie spory gazowe wywołują napięcia między Rosją a Zachodem. Agresywne reakcje ze strony rosyjskiej przypominają państwom zachodnim, iż przestrzeń postsowiecka nadal potrzebuje wsparcia i zaangażowania we wdrażaniu demokracji i przeprowadzaniu transformacji. Amerykański „reset" w stosunkach z Rosją jest krokiem do przodu, jako że stabilna architektura bezpieczeństwa w przestrzeni transatlantyckiej nie może być osiągnięta bez konstruktywnego zaangażowania Rosji. Jednak amerykańska idea „resetu" musi być otwarta na partnerów europejskich.  Nie powinna bowiem koncentrować się tylko i wyłącznie na kwestiach twardego bezpieczeństwa, ale uwzględniać kwestie energetyki, tradycyjne obawy państw środkowoeuropejskich czy znaczenie Ukrainy i Gruzji w transatlantyckiej architekturze bezpieczeństwa. Tylko silny transatlantycki consensus w sprawie Rosji może zagwarantować stabilne i przejrzyste relacje USA, UE i Rosji.

Celem spotkania jest stworzenie platformy dyskusji dla czołowych liderów i autorytetów politycznych obu stron Atlantyku na temat sposobów kształtowania transatlantyckiego consensusu w sprawie Rosji, oraz podzielenie się wnioskami z szeroką publicznością w USA, UE i Rosji.

Podczas konferencji sformułowane zostaną konkretne rekomendacje sugerowane przez osoby zaproszone ze świata polityki, biznesu i mediów z państw UE, w tym w szczególności z państw Europy Środkowej i Wschodniej oraz państw pełniących i przygotowujących się do prezydencji (Belgia, Węgry, Polska), a także przedstawicieli amerykańskiego Kongresu i Rządu, Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej.

Fundacja Instytut Studiów Wschodnich jest głównym organizatorem Forum Ekonomicznego które od 19 lat rokrocznie odbywa się w Krynicy. Forum jest najważniejszym tego typu wydarzeniem w Europie Środkowej i Wschodniej, często określanym przez media jako „Środkowoeuropejskie Davos." Każdego roku w Forum uczestniczą wysokiej rangi przedstawiciele świata polityki, nauki, mediów i gospodarki.

Centrum Stosunków Transatlantyckich na Uniwersytecie Johns Hopkins w Waszyngtonie zostało określone przez magazyn Foreign Policy jako jeden z najbardziej wpływowych think tanków na świecie. Zostało również wyznaczone przez Komisję Europejską jako EU Center of Excellence.

Summary of the 1st Forum Europe-USA (in English)

Miejsce obrad:
Johns Hopkins University – School for Advanced International Studies (SAIS) Paul H. Nitze School building Kenney Auditorium
1740 Massachusetts Avenue, NW
Washington, DC 20036-1983

Zakwaterowanie gości:
Hotel Dupont
www.doylecollection.com
1500 New Hampshire Avenue Northwest
Washington DC, DC 20036

Więcej informacji: k.redlowska@isw.org.pl