Raport „Otwarta Ukraina. Zmiana kursu w stronę europejskiej przyszłości.”

Wstęp: Dlaczego Otwarta Ukraina stanowi najlepszą drogę dla swoich obywateli, elit i jej sąsiadów

Pobierz Raport >>>

Taras Kuzio i Daniel Hamilton

W niniejszej publikacji wielu wybitnych specjalistów prezentuje analizy i zalecenia w zakresie polityki, gospodarki, praworządności i korupcji, tożsamości narodowej, energii, integracji europejskiej i polityki zagranicznej. Razem formułują one wizję dla Otwartej Ukrainy, demokracji odpowiedzialnej przed swoim narodem i społecznie odpowiedzialną gospodarką rynkową, zarządzaną przez administrację, która respektuje zasady państwa prawa, walczy z korupcją i jest w stanie skutecznie wdrożyć niezbędne reformy; administracji zintegrowanej z nurtem integracji europejskiej.  Wizja Otwartej Ukrainy byłaby w stanie wykorzystać ogromny potencjał kraju, który od odzyskania przez niego niepodległości pozostaje poza zasięgiem każdej administracji ukraińskiej.

Działania związane z demokratyzacją, które nastąpiły po pomarańczowej rewolucji z 2004 r. były połączone z niestabilnością polityczną i wzrostem gospodarczym, co trwało do 2008 roku, do globalnego kryzysu finansowego.  Freedom House – pozarządowa organizacja działająca na rzecz praw człowieka przyznała Ukrainie w rankingu „Freedom In the World” status „Wolny” jako jedynemu państwu pozostającemu w ramach struktur Wspólnoty Niepodległych Państw. Niestety w niektórych obszarach, zwłaszcza dotyczących wyborów demokratycznych i wolnych mediów, nie odnotowano wystarczających postępów demokratyzacyjnych – wciąż zauważalny jest brak praworządności, opór w walce z korupcją oraz brak demokratycznej kontroli struktur egzekwowania prawa. Bohdan Vitvitsky i Stephen Larrabee omawiają kwestię jak porażka w walce z powyższymi czynnikami doprowadziła do ​​rozczarowania przywódców pomarańczowej rewolucji i przyczyniła się do sprzeniewierzenia dotychczasowych postępów na drodze ku demokracji, co nastąpiło po minimalnym, bo 3% zwycięstwie Wiktora Janukowycza w wyborach prezydenckich w lutym 2010 roku.

Powszechnie znane amerykańskie, kanadyjskie i europejskie nadzieje, że prezydent Janukowycz zaakceptował demokratyczne reguły gry i dlatego różni się od tego Janukowycza, którego pamiętaliśmy jako premiera, okazały się być bezpodstawne. Obecnie podejmowane są działania mające na celu budowę autokratycznego reżimu, co ma i będzie miało znaczący wpływ na społeczeństwo ukraińskie i integrację Ukrainy z Europą, hamując jednocześnie możliwość wykorzystania jej potencjału jako Otwartej Ukrainy. Pod tym względem skazanie byłej premier i liderki opozycji Julii Tymoszenko  w październiku 2010 r. na 7 lat pozbawienia wolności i 3 lata zakazu zajmowania stanowisk państwowych jest najbardziej widoczną i symboliczną manifestacją odwrotu Ukrainy od Europy i odejścia w stronę autokracji. Wyrok skazujący zmniejszył szanse Ukrainy na podpisanie Umowy Stowarzyszeniowej (w tym Umowy o pogłębionej i kompleksowej strefie wolnego handlu- DCFTA) z UE, na temat których toczyły się negocjacje od 2008 r. kiedy to Ukraina dołączyła do Światowej Organizacji Handlu. Integracja z Europą, jeśli nie pełne członkostwo, które popiera większość Ukraińców, przyniosłaby ogromne korzyści wynikające z dostępu do największej strefy handlu, dając nieograniczone możliwości ukraińskiej gospodarce i ukraińskim firmom;  możliwości uregulowania kwestii instytucjonalnych i prawodawstwa, które wzmocniłyby procesy budowy praworządnego państwa oraz bezwizowego wjazdu obywateli. W niniejszej publikacji wszystkie te kwestie zostały bardzo szczegółowo przeanalizowane przez Petera Balazsa w rozdziale jego autorstwa. Jeśli ukraińscy przywódcy naprawdę pragną Otwartej Ukrainy, to integracja europejska jest najlepszym, jeśli nie jedynym rozwiązaniem dla tego kraju.

Na Ukrainie w okresie od grudnia 2004 do lutego 2010 roku czterokrotnie odbyły demokratyczne wybory.  Jednak ze względu na powszechnie krytykowany przebieg wyborów samorządowych w październiku 2010 r., który odbiegał od standardów międzynarodowych, zarówno na kontynencie europejskim, jak i w USA, istnieją obawy o to, czy przyszłe wybory również będą miały charakter demokratyczny. Ze względu na areszt Tymoszenko oraz innych przywódców opozycji trudno będzie Radzie Europy oraz OBWE uznać wybory w 2012 r. za demokratyczne. Przebieg wyborów parlamentarnych w październiku 2012 r. i strategiczne decyzje dotyczące przeprowadzenia niezbędnych reform staną się punktem odniesienia dla kierunku, w którym Ukraina będzie podążać w najbliższym dziesięcioleciu. Inne przejawy odchodzenia od norm państwa demokratycznego, które odnotowujemy od 2010 r., to  ograniczanie wolności mediów i prawa do zgromadzeń, erozja parlamentarnej niezależności i monopolizacja władzy politycznej oraz niedemokratyczne praktyki wobec opozycji, których dopuściło się Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, Prokuratura Generalna i Służb Bezpieczeństwa (SBU). Więcej…

W kierunku Otwartej Ukrainy:

Zalecenia polityczne  

Ukraina jest jednym z największych, ale także drugim najbiedniejszym krajem w Europie po Mołdawii. Przez 20 lat od czasu odzyskania niepodległości, ze względu na swój zasięg terytorialny, położenie geograficzne, jej prawie 50 mln społeczeństwo i rolę jako głównego państwa tranzytowego dla rosyjskiego eksportu ropy i gazu do Europy Środkowej i Zachodniej, była ona kluczowym i strategicznym państwem w kontekście euroatlantyckiego i eurazjatyckiego bezpieczeństwa. Dziś Ukraina może rozwijać się w dwóch kierunkach: jako kraj otwartego społeczeństwa, zintegrowany z przestrzenią europejskiej demokracji, kraj dobrobytu respektujący prawa człowieka i kierujący się praworządnością, oparty na gospodarce rynkowej albo jako państwo autokratyczne, pogrążone w stagnacji gospodarczej i politycznej niestabilności, która jest historycznie typowa dla państw pogranicza Europy. Wybór jest prosty: Ukraina może albo przyłączyć się do nurtu integracji europejskiej lub pozostać w szarej strefie niepewności między Europą i Rosją. Poniższe zalecenia prezentują zarys rozwiązań jakie Ukraina powinna zastosować w celu odejścia od sytuacji, w jakiej się znalazła, tj. zastoju w szarej strefie polityki krajowej i międzynarodowej, impasu w sprawie reform i przemiany w Otwartą Ukrainę. Pragniemy, aby te propozycje poszerzyły horyzonty ukraińskich elit i środowisk opiniotwórczych, dając im tym samym konkretne powody do rezygnacji z „momentokracji”, czyli doraźnych, uwarunkowanych aktualną sytuacją działań, a tworzenia dalekosiężnych strategii i wizji.

 Reformy polityczne i demokratyzacja 

Podstawowym problemem Ukrainy jest dysfunkcja rządu, którego liderzy dokonują zmian w konstytucji i prawie wyborczym celem zmniejszenia wpływów opozycji lub zwiększenia zasięgu własnej władzy po wygranych wyborach. Aby rządy na Ukrainie mogły być bardziej skuteczne, należy dokonać zmian w 7 powiązanych ze sobą obszarach, w tym przeprowadzić reformy legislacyjne, parlamentarne, administracyjne, reformę wymiaru sprawiedliwości, przejść od prezydenckiego do parlamentarnego systemu politycznego, wzmocnić praworządność, społeczeństwo obywatelskie i niezależne media, zlikwidować korupcję systemową.

Więcej: Ukraina – USA – zalecenia polityczne

Pobierz Raport >>>