Dlaczego osocza nie jest kwestią krajową, lecz globalną?

Maarten van Baelen, PPTA

Życie wielu pacjentów na całym świecie zależy od stałych dostaw krwi, osocza i produktów leczniczych pochodzących z osocza. O ile pozyskiwanie i redystrybucja krwi może być traktowana jako zagadnienie lokalne, o tyle pozyskiwanie i frakcjonowanie osocza jest sprawą wymagającą solidarności i aktywnej współpracy wielu podmiotów międzynarodowych.

Pacjenci cierpiący na rzadkie, chroniczne i często zagrażające życiu choroby, takie jak hemofilia, pierwotny niedobór odporności (PID) czy niedobór alfa-1 antytrypsyny, są uzależnieni od specjalistycznych i wysoce złożonych terapii opartych na produktach leczniczych pochodzących z osocza. Tego typu terapie nie mają alternatyw i z tego powodu są one niezbędne by podtrzymać życie i zdrowie ponad 300 000 pacjentów w UE.

Plasma Protein Therapeutics Association (PPTA) od lat realizuje swoją misję promowania dostępu do bezpiecznych i skutecznych terapii białkami osocza dla pacjentów cierpiących na rzadkie i przewlekłe choroby. Stowarzyszenie wyznacza także globalne standardy i ściśle monitoruje proces zbierania, przechowywania i frakcjonowania osocza w celu zapewnienia najwyższych standardów bezpieczeństwa m. in. przy pomocy rygorystycznych kontroli jakości produktów końcowych.

Ponieważ osocze – podstawowy składnik leków osoczopochodnych (PDMP) – może być pobrane tylko od zdrowej osoby (nie może być sztucznie wyprodukowane), wysiłki PPTA koncentrują się na zwiększeniu globalnej świadomości społecznej dotyczącej znaczenia dawstwa osocza w nadziei, że wpłynie to pozytywnie na ilość osocza oddawanego w UE.

Eksperci w swoich raportach podkreślają, że państwa członkowskie UE mają różne polityki i regulacje dotyczące pobierania osocza. Do krajów pobierających najwięcej osocza (pod względem objętości) należą m.in. Niemcy (2962 tys. litrów), Francja (892 tys. litrów), Włochy (830 tys. litrów), Austria (655 tys. litrów) czy Czechy (481 tys. litrów). Polska znajduje się niestety wśród krajów europejskich z najmniejsza ilością pobieranego osocza (314 tys. litrów). Światowym liderem w pobieraniu osocza są natomiast Stany Zjednoczone, z około 36 milionami litrów osocza pobieranego każdego roku (stanowi to 67% globalnie pobieranego osocza).

Mając na uwadze ilości pobieranego osocza wspomniane w poprzednim akapicie, warto zauważyć, że sytuacja zmienia się, gdy weźmiemy pod uwagę populację analizowanego państwa. Dla przykładu, w Austrii średnia ilość pobranego osocza na 1000 mieszkańców oscyluje w granicach 75 litrów – dla porównania, w przypadku Niemiec (lidera w ogólnym poborze osocza) jest to 36 litrów. Przykład ten pokazuje, że efektywność systemu poboru osocza nie jest bezpośrednio skorelowana z wielkością kraju, ale raczej z polityką prowadzoną przez państwo w tym zakresie (tak jak we wskazanym przykładzie – Austria ma mniejszą populację niż Niemcy, a mimo to osiągnęła wyższy wolumen oddanego osocza w przeliczeniu na mieszkańca).

Eksperci są zgodni co do tego, że jednym z kluczowych determinantów skuteczności systemów dawstwa osocza w wyżej wymienionych krajach jest korzystne dla obu stron współistnienie prywatnych i publicznych ośrodków poboru osocza. Niestety tego typu prywatne ośrodki nie funkcjonują obecnie w Polsce. Czynnik ten może potencjalnie determinować ilość oddawanego osocza w Polsce – średnio na 1000 Polaków ilość oddawanego osocza oscyluje w granicach 8 litrów. Jest to jeden z najniższych wyników w UE, plasując Polskę znacznie poniżej średniej unijnej, która wynosi obecnie 14 litrów na 1000 mieszkańców.

Pandemia COVID pokazała nam wszystkim, jak ważne jest planowanie długoterminowe. Zasada ta jest kluczowa również w przypadku pobierania osocza oraz kontroli jakości i produkcji PDMP. Ponieważ pacjenci w całej UE są uzależnieni od stałego dopływu PDMP, kwestią kluczową jest zapewnienie odpowiedniego poziomu poboru osocza w celu zagwarantowania pacjentom dostępu do wystarczających ilości PDMP.

W wyniku pandemii COVID i związanych z nią obostrzeń nastąpił znaczny spadek ilości oddawanego osocza. Biorąc pod uwagę złożoność procesu wytwarzania PDMP (trwa on zazwyczaj 7-12 miesięcy), obserwowany spadek ilości oddawanego osocza może wpłynąć negatywnie na dostępność ratujących życie terapii. Dlatego też PPTA aktywnie współpracuje z partnerami publicznymi i prywatnymi w celu zwiększenia ilości oddawanego osocza poprzez kampanie świadomościowe i programy polityk publicznych. W raporcie PPTA, którego premiera odbędzie się podczas tegorocznej edycji Forum Ekonomicznego w Karpaczu, wiodący eksperci w dziedzinie zdrowia publicznego omówią różne międzynarodowe modele pozyskiwania osocza oraz najlepsze światowe praktyki, które można łatwo wdrożyć w krajach regionu Europy Środkowo-Wschodniej.

Będziemy zaszczyceni możliwością rozwinięcia tego tematu podczas panelu dyskusyjnego PPTA pt. “Bezpieczeństwo i samowystarczalność polskiego systemu opieki zdrowotnej – znaczenie osocza i innych zasobów strategicznych”, który odbędzie się drugiego dnia tegorocznej edycji Forum Ekonomicznego w Karpaczu (8 września 2021 r. o godz. 12:10).