Czy animatorzy kultury są potrzebni polskim samorządom?

Marta Bruczuk-Figiel

Co jako jedne z pierwszych przychodzi nam na myśl kiedy zastanawiamy się nad znaczeniem kultury w codziennym życiu? To, że kultura ma bardzo duże znaczenie dla jakości życia oraz społecznego rozwoju. Niemniej jednak powszechna świadomość istoty kultury nie przekłada się na faktycznie podejmowane działania. Samorządy, będąc odpowiedzialnymi za zaspokajanie potrzeb członków lokalnej wspólnoty, w tym kulturalnych, niechętnie inwestują w działalność kulturową. Włodarze miast i regionów programując strategie rozwoju nie zakładają znaczącej roli animacji kultury dla rozwoju swojego regionu. Czy istnieje dialog pomiędzy dążącymi do zmian społecznych animatorami kultury, a włodarzami miast i regionów?

Prowadzenie działalności kulturalnej jest obligatoryjnym zadaniem samorządu terytorialnego w Polsce. Działania te mogą być realizowane w dwojaki sposób – poprzez organizowanie lub wspieranie działalności kulturalnej. Samorządy zazwyczaj wypełniają powierzone im zadania wykorzystując do tego celu powołane przez siebie instytucje. Wspieranie działalności kulturalnej na terenie gminy czy powiatu może odbywać się również w formie np. nagród, dotacji czy stypendiów. Podmioty działające w obszarze kultury, w oparciu o wyspecjalizowaną bazę kadrową mogą stworzyć potencjał do nowych działań. Niemniej jednak dobór kadr do animacji kultury w lokalnej społeczności to sfera wciąż niedoceniana przez samorząd. Czym jest animacja kultury? Kim są animatorzy? I dlaczego samorządy powinny z nimi współpracować?

Animacja kultury to wciąż jeszcze niezdefiniowany koncept, a sami animatorzy to w Polsce stosunkowo nowa profesja. Popularnie kojarzona jest z pracownikami placówek kulturalnych takich jak np.: domy kultury, szkoły czy przedszkola. Zadaniem animatorów nie jest jednak wyłącznie organizowanie imprez czy atrakcji podczas czasu wolnego, jak się powszechnie uważa, ale również kształtowanie świadomości społecznej, nauka tolerancji i zrozumienia, wykorzystywanie pracy do arteterapii, tworzenie sieci kontaktów czy pozyskiwanie pieniędzy na organizację przedsięwzięć kulturalno-artystycznych. Animatorzy kultury są więc wszechstronnymi menadżerami, którzy przy odpowiednim wsparciu i zrozumieniu istoty powierzanych im zadań społecznych mogą wpływać
na rozwój regionu oraz budowanie rozwiniętego społeczeństwa obywatelskiego.

Samorządy finansują większość instytucji i programów, w których zatrudniani są animatorzy kultury. Ich istotna rola dla rozwoju lokalnej społeczności nie przekłada się jednak na gminne budżety oraz wydawanie środków publicznych. Wsparcie finansowe kultury lokalnej przez samorządy gminne jest niskie, są nawet przypadki, że oscyluje na granicy 1% budżetu gminy[1]. Włodarze miast przy nadmiarze innych zadań i problemów często postrzegają kulturę jako dodatkowy problematyczny koszt albo narzędzie służące wyłącznie promocji gminy, miasta lub regionu. Jednocześnie nierzadko się zdarza, szczególnie w mniejszych jednostkach samorządu terytorialnego, że potrzeba zatrudnienia takiego specjalisty nie jest w ogóle dostrzegana, a zdaniem włodarzy, zamiast niego wystarczy sprawny urzędnik.

Aktualnie współpraca administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi w Polsce podlega istotnym zmianom regulacyjnym, m.in. także w zakresie rozwiązań formalno-prawnych dotyczących przekazywania środków publicznych. Możemy też zaobserwować coraz liczniejsze przykłady ciekawej współpracy lokalnych samorządów z animatorami kultury. Warto tutaj wspomnieć o takich inicjatywach jak np.: Solidarność Codziennie[2] – stworzenie specjalnej przestrzeni dedykowanej aktywistkom i aktywistom czy organizacjom pozarządowym lub Program Praktyki Obywatelskiej[3] – pokazujący miasto Gdańsk imigrantom i imigrantkom od strony zarówno społecznej, obywatelskiej,  jak i kulturalnej.

Wraz z rozwojem lokalnych wspólnot rola animatora kulturalnego będzie nabierała coraz większego znaczenia społecznego. Niemniej jednak na satysfakcjonujące efekty współpracy z przedstawicielami samorządu animatorzy będę musieli jeszcze troch poczekać. Potrzebny jest dialog oraz wspólne poszukiwanie optymalnych rozwiązań dla współpracy samorządu i podmiotów reprezentujących trzeci sektor. Poddawane ocenie co cztery lata władze samorządowe doskonale zdają sobie sprawę, że inwestycje infrastrukturalne takie jak np. drogi zawsze spotkają się z dużo lepszą oceną wyborców niż nawet najlepsza polityka kulturalna. Proces zmiany mentalnej polegający na zrozumieniu bardzo istotnej roli animatorów dla lokalnych społeczności jest czasochłonny – ale realny.

[1] http://forumkrakow.info/blog/2018/04/27/animatorze-czego-oczekujesz-od-samorzadu-ankieta-wsrod-czlonkow-forum-krakow/

[2] https://www.ecs.gda.pl/codziennie

[3] https://www.ecs.gda.pl/title,Imigranci_w_Gdansku,pid,67.html