Brexit + Covid = nasilający się nacjonalizm w Wielkiej Brytanii? 

Emilia Jankowska

Po kilkuletnich przygotowaniach umowa o wystąpieniu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej weszła w życie dnia 31 stycznia 2021 r. Nie wszystkie państwa Wielkiej Brytanii były zwolennikami wyjścia z UE  w szczególności SzkocjaWprowadzenie Brexitu nasiliło chęć uzyskania niepodległości przez SzkocjęNiepodległościowe nastroje Szkotów nasilają się dodatkowo ze względu na pandemię koronawirusa. 

  • Według referendum dot. Brexitu przeprowadzonego w 2016 r. w Szkocji, w porównaniu do innych krajów Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, było tam najmniej głosów za wyjściem z UE. 
  • Po wejściu w życie Brexitu liczba zwolenników niepodległości Szkocji wzrosła.  
  • Według większości Szkotów, Szkocja lepiej poradziłaby sobie z pandemią COVID-19 jako kraj niepodległy. 
  • We wszystkich krajach Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej nasilają się nastroje nacjonalistyczne. 
  • Szkocja mogłaby nie udźwignąć odejścia od Wielkiej Brytanii pod względem finansowym. 
  • W Szkocji planowane są wybory parlamentarne na maj 2021 r., od których może zależeć przeprowadzenie drugiego referendum niepodległościowego.  

Podczas referendum dotyczącego wyjścia z UE przeprowadzonego w 2016 r., Szkoci oddali najmniej głosów za Brexitem – 38%. W pozostałych krajach wynik ten prezentował się następująco: Anglia – 53.4%, Walia – 52,5% oraz Irlandia Północna – 44,2%. Niechęć Szkotów wobec Brexitu nasiliła nastroje niepodległościowe w tym kraju. Jeszcze w 2014 r. podczas pierwszego referendum niepodległościowego, 55% Szkotów było na nie. Jednakże, od momentu ogłoszenia planowanego wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, w Szkocji przeprowadzono trzy sondaże na temat niepodległości. Wszystkie jasno wskazywały, że ponad połowa Szkotów jest za odłączeniem się od Wielkiej Brytanii. Co więcej, Szkoci chętnie na nowo wstąpiliby do Unii Europejskiej z takim samym wynikiem jak w brexitowym referendum – ok. 68% jest za powrotem. 

Brexit nie jest jedynym czynnikiem, który wpłynął na zmianę w poglądach Szkotów. Rok 2020 nikogo nie oszczędzał w wydarzenia i do Brexitu doszła jeszcze pandemia koronawirusa. Według badań opinii publicznej Nicola Sturgeon, liderka partii rządzącej (Szkocka Partia Narodowa  SNP), podejmuje dużo lepsze decyzje dotyczące pandemii niż Boris Johnson – zarówno pod względem kompetencji, jak i okazanej empatii. Większość Szkotów uważa, że Szkocja lepiej poradziłaby sobie z pandemią, gdyby była niepodległym państwem. Sturgeon faktycznie zaczęła wprowadzać restrykcje wcześniej niż Johnson, jednak analizy przeprowadzone przez uczonych pokazują, że różnica czasowa we wprowadzaniu restrykcji nieznacznie wpłynęła na obecny stan pandemii w Szkocji w porównaniu do AngliiAkademicy ze szkoły dla światowych liderów w Oxfordzie (Oxford University’s Blavatnik School of Government) twierdzą, że działania Sturgeon są lepiej odbierane przez wyborców ze względu na umiejętność przyznania się do błędu. Pierwsza minister regularnie przepraszała za błędy popełniane podczas pandemii. Według dr Stephena Reichera, doradcy rządowego Wielkiej Brytanii i Szkocji, Sturgeon dzięki swojej pokorze zyskała w oczach Szkotów jako ich partnerka, pokazując, że są w tym wszyscy razem. 

Poczucie wsparcia i partnerstwa jest w dzisiejszych czasach szczególnie ważne dla Szkotów, ale również dla obywateli pozostałych państw Wielkiej Brytanii i Irlandii PółnocnejJest to kwestia nasilenia się nacjonalizmu w każdym z tych krajów kosztem poczucia przynależności do wspólnotyPoczucie to było rozumiane jako złożony zestaw zwyczajów obowiązujących we wszystkich przynależnych krajach i można było czuć się Brytyjczykiem na wiele różnych sposobów. Jednakże z końcem XX w. nacjonalizm zaczął się nasilać, a poczucie przynależności słabnąć. Poczucie to osłabło jeszcze bardziej po odejściu Wielkiej Brytanii z UEOdbija się to nie tylko na wspomnianej Szkocji, ale również na Irlandii Północnej, w której rośnie liczba zwolenników zjednoczonej Irlandii. W Walii również rośnie liczba zwolenników niepodległości tego kraju. Jeśli chodzi o Anglię, zwolennicy Brexitu liczą się z ewentualnym odłączeniem się Szkocji i Irlandii Północnej od Wielkiej Brytanii i traktują to jako akceptowalną cenę za Brexit, co jasno przedstawia mniejsze poczucie wspólnoty z pozostałymi krajami. 

Na ten moment najgłośniejszy jest jednak temat odłączenia się Szkocji. Praktycznie połowa ankietowanych w Anglii i Walii twierdzi, że taki scenariusz jest nieunikniony w ciągu dziesięciu najbliższych lat. Obecnie, w porównaniu do Walii i Irlandii Północnej, Szkocja jest postrzegana jako najsłabiej powiązany kraj z Wielką Brytanią. Pomijając jednak kwestie kulturowe, Szkocja miałaby problem przede wszystkim z niezależnością gospodarczą od Wielkiej Brytanii. Nawet zwolennicy pełnej autonomii liczą się z tym, że po odłączeniu Szkocja byłaby w zdecydowanie gorszej sytuacji finansowej niż jest teraz. Z pewnością proces odłączenia się byłby bolesny i długotrwały, co jest zniechęcające dla wielu Szkotów. Możliwe, że proces ten byłby podobny do odłączenia się Irlandii Południowej, której odbicie gospodarcze po odłączeniu zajęło ok. 50 lat. 

Z pewnością wiele zależy od majowych wyborów w Szkocji. Szkocka Partia Narodowa zapowiada, że jeśli większość w rządzie uzyskają partie proniepodległościowe, uchwalona zostanie ustawa umożliwiająca przeprowadzenie referendum. Co prawda, rząd Wielkiej Brytanii twierdzi, że takie referendum powinno odbywać się raz na dane pokolenie. Natomiast, jeśli partia SNP wygra majowe wybory, z pewnością będzie naciskać na premiera Johnsona popierając to chęcią elektoratdo przeprowadzenia drugiego referendum. 

 

Źródła: 

https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7960/ 

https://www.politico.eu/article/uk-brexit-changed-game-on-scottish-independence/ 

https://www.theguardian.com/global/commentisfree/2021/mar/15/westminster-uk-unionism-union-unit-nationalism 

https://www.sundaypost.com/fp/n240121blavatnik/ 

https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2020/11/12/scottish-independence-yes-51-49-no 

https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7960/ 

https://www.bbc.co.uk/news/politics/eu_referendum/results 

https://www.bbc.com/news/uk-scotland-scotland-politics-55803103