Prezentacja publikacji „Rosja. Raport z Transformacji”
Poniedziałek, 25 maja, godz. 18.00-20.00
Dyskusję otworzył moderator, Brendan Donnelly, Dyrektor Federal Trust.
Konstantin Simonov, redaktor raportu, podkreślił, że publikacja koncentruje się na tym, co dzieje się w Rosji i analizuje kompleksowe relacje między UE a Rosją, ale jednocześnie omawia wpływ relacji amerykańsko-rosyjskich na całą politykę zagraniczną Moskwy. Rok 2008 wniósł wiele zmian w bilateralnych relacjach, które są przedmiotem publikacji. Wspominając zaledwie kilka z nich – konflikt gazowy z Ukrainą i jego wpływ na politykę energetyczną Rosji, czy niedawne inicjatywy UE. Raport stara się nie ulegać wpływom politycznym czy uprzedzeniom, lecz próbuje znaleźć trafne odpowiedzi na pytania zadawane przez wiele osób: ekspertów, naukowców i polityków. W 2008 zmieniły się realia polityczne w Rosji. Eksperci i naukowcy podjęli próby przewidzenia kierunków rozwoju rosyjskiej polityki zagranicznej i wewnętrznej. Ciekawostką jest podział procesu decyzyjnego między Putina a Miedwiediewa oraz depersonalizacja polityki. W wyniku tego, zmieniła się rosyjska scena polityczna a poważne zmiany zaszły na niej w 2008 r. Podsumowując, Simonow podkreślił swoją nadzieję na to, że wszystkie te kwestie zostały wyraźnie opisane w Raporcie, i że będą one interesujące dla wszystkich czytelników, w tym także dla polityków, biznesmenów i ekspertów.
Andre Gerrits, ekspert z holenderskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych Clingendeal, podkreślił, że znakomity raport Simonowa trafnie odzwierciedla nieprzewidywalność polityki rosyjskiej. Zdaniem Gerrita, niektóre z interesujących kwestii wspomnianych w raporcie to: zagadnienie niejednorodności opozycji, nowy paradygmat suwerenności zarówno w polityce wewnętrznej jak i międzynarodowej oraz relacje UE-Rosja jako historia serii nieporozumień, niekonsekwencje po obu stronach oraz wzajemne frustracje. Można zadać pytanie: jak UE i Rosja mogą współistnieć na płaszczyźnie współpracy? Jakie instrumenty byłyby odpowiednie? Te pytania nadal pozostają otwarte.
Armand Clesse, Dyrektor Instytutu ds. Badań Międzynarodowych z Luksemburga, wspomniał, że raport zawiera wiele danych liczbowych, ale czasami brakuje w nim głębszej analizy. Jest on również miejscami nieco naiwny i zbyt optymistyczny.
Valery Fedorov, Dyrektor rosyjskiego Ośrodka Badania Opinii Publicznej, podkreślił duże znaczenie prowadzonej dyskusji dla Rosji oraz wspomniał ponownie, że kwestia sukcesji była głównym tematem podczas analizy rosyjskiej sceny politycznej w 2008 r. Na wizerunek Rosji na świecie wpływ miały wybory prezydenckie oraz ich oddziaływanie na budowanie społeczeństwa rosyjskiego. Sprzeczności między oboma członkami “tandemu” uwidaczniają, że Medwiediew odnalazł swoje miejsce i odniósł sukces jako poważny polityk. Poparcie opinii publicznej dla tego “tandemu” potwierdza ten fakt. Style Putina i Miedwiediewa są różne, ponieważ są oni różnymi osobami, choć postrzegani są przez społeczeństwo rosyjskie jako dobry zespół. Potwierdzeniem siły integralności Federacji Rosyjskiej była wojna na Kaukazie, która okazała się zdecydowanie dużym zwycięstwem Moskwy. W tym sensie, Rosja zdała egzamin pod względem militarnym.
Jan Carnogursky, były premier Republiki Słowacji, zwrócił uwagę na fakt, że sukcesja była głównym zagadnieniem dyskusji politycznej w Rosji w zeszłym roku. Większość obywateli Rosji zaaprobowała sposób, w jaki się ona odbyła i poparła ciągłość ustroju politycznego. Oczywiście, takie rozwiązania nie byłyby możliwe w Europie. Raport w interesujący sposób ujmuje “temat sukcesji.” Omawia on również konflikt w Gruzji oraz kryzys gazowy. Według Czarnogurskiego, nie ma różnicy między uznaniem Osetii Południowej przez Rosję a Kosowa przez UE. Jego zdaniem, Rosja wygrała również wojnę gazową z Ukrainą.
__________________________________________________________________
Sesja otwierająca: Unia Europejska – Rosja: w stronę partnerstwa
Wtorek, 26.02.2009, 10.00 - 11.30
Traian Basescu, Prezydent Rumunii, powiedział, że dzisiaj, zwłaszcza w obecnej sytuacji, potrzebujemy rzeczowej oceny, konsultacji i dyskusji. Takie działania jak Forum pomagają rządom w prowadzeniu rzeczowego dialogu. Unia Europejska – to przestrzeń dobrobytu i pokoju, stworzono obszar wolnej gospodarki, swobodnego przemieszczania się osób. Unikalność Unii – to wyciągnięcie ręki ku byłym wrogom sprzed wielu lat. Konieczne było przedstawienie narodom Europy Wschodniej nowej perspektywy rozwoju i współpracy. Rumunia stała się częścią Zachodu dzięki wejściu do Unii i NATO. Rosja jest największym partnerem ale też stwarza najwięcej problemów. Rosja i Unia współpracują ze sobą w wielu sferach. Problematyczną jest współpraca w regionie Morza Czarnego, w tym polityka energetyczna, Kaukaz, stosunek Rosji do Partnerstwa Wschodniego i Czarnomorskiej Synergii. Wojna z Gruzją i wojna gazowa z Ukrainą nadszarpnęły zaufanie do Rosji. Potrzebujemy więcej współpracy i rozbudowy sfer zaufania. Razem możemy stworzyć lepsze warunki dla współpracy gospodarczej. Celem działań jest poprawa warunków życia obywateli. Obszar Morza Czarnego jest częścią Europy i musi być uznawany zarówno w polityce Unii jak i Rosji. Unia poprzez Synergię Czarnomorską stworzyła płaszczyznę dla współpracy w regionie. Wspomaga także współpracę transgraniczną w wielu istotnych kwestiach regionalnych i globalnych. Rumunia jest i pozostanie pewnym partnerem dla swoich sąsiadów, partnerem respektującym granice i porządek prawny. W tym świetle trzeba jednak przypomnieć o tzw. zamrożonych konfliktach w regionie i dążyć do ich rozwiązania zgodnie z literą prawa i wzajemnego poszanowania. Chcemy budować wzajemną współpracę i zaufanie w relacjach Unii i Rosji. Mam nadzieję, że obecne Forum przysłuży się do tego.
Aleksander Kwaśniewski, były Prezydent Polski, podkreślił, że kształtując partnerstwo Europy i Rosji, potrzebujemy współpracy jako warunku rozwoju normalnych stosunków. Długa lista problemów jest ciągle aktualna – wojna na Kaukazie, kryzys energetyczny na Ukrainie, kryzys gospodarczy. Musimy przedyskutować wiele problemów aby znaleźć dla nich rozwiązania. Celem naszego Forum jest wzmocnienie relacji Unii i Rosji.
Roberta Anastase, Przewodnicząca Parlamentu Rumunii, zauważyła, że Forum odbywa się w czasie, w którym istnieje wiele problemów między Rosja i Unią. Potrzebne jest realne partnerstwo i dialog, aby poznać realne stanowiska i interesy. Proces rozwoju historycznego pokazał nam, że nikt nie posiada monopolu na prawdę i dlatego szukamy najlepszych warunków współpracy. Tylko tak możemy zbudować geopolityczną przestrzeń, w której nauczymy się rozwiązywać konflikty. Dialog stanowi podstawę partnerstwa Unii z Rosją. Rumunia od dawna opowiadała się za takim modelem dialogu. Partnerstwo musi odpowiadać uniwersalnym wartościom. Dziś przeżywamy kryzys, który pokazuje, że jedynym jego rozwiązanie jest współpraca. Musimy usiąść do stołu, zidentyfikować zagrożenia i problemy, i określić perspektywy dla współpracy.
Adalbi Szchaboszew, Członek Dumy Rosji powiedział, że Rosja i Europa są ze sobą związane i nie mogą bez siebie istnieć. Dziś kryzys finansowy jest naszym wspólnym wyzwaniem. Musimy odłożyć ambicje i zająć się szukaniem dróg wyjścia z kryzysu. Musimy budować strategiczną współpracę gdyż nasi obywatele chcą widzieć inną politykę zagraniczną. Warto jednak postawić na regionalizację współpracy, gdyż brakuje dialogu na poziomie regionalnym. Na płaszczyźnie gospodarczej musimy rozmawiać z małym i średnim biznesem. Tak samo w dziedzinie współpracy kulturalnej. Unia i Rosja – mają jedno wielkie wyzwanie: integracja Rosji i Unii w różnych dziedzinach. Musimy skoncentrować się na poszukiwaniu punktów wspólnych a nie różnic. Rosja jest gotowa do dialogu, buduje nowoczesne państwo, które zerwało z dawnym ZSRR. To nie Rosja napadła na Gruzję, ale Gruzja napadła na Osetię. Musieliśmy bronić ludzi. Mówię to jako reprezentant północnego Kaukazu. Chcemy wspólnie podnosić poziom życia obywateli i potrzebujemy do tego dialogu. W Rosji jest wola takiego dialogu i dlatego szukamy jej w Unii Europejskiej .
Yves Pozzo di Borgo, Senator, Francja, powiedział, że po upadku żelaznej kurtyny rozwój współpracy stał się niezwykle ważny. Kilka lat temu napisaliśmy raport o stosunkach Moskwy i innych stolic europejskich. Lektura tego raportu robiła wrażenie, że żelazna kurtyna jeszcze trwa. Dziś sytuacja ta wygląda inaczej. W stosunkach Rosji i Unii mamy nowe priorytety. Rosja to kraj niepodległy, który ma swoje interesy, ale ma także wiele problemów. Należą do nich: zmieniające się prezydencje, biurokracja. Rosja zrozumiała że Unia nie jest unitarna i podzielona, i że stosunki z nią muszą ciągle ewoluować. Dziś Rosja powinna wejść do WTO, w której będzie ważnym elementem stabilizacji. Powinny też powstać strefy wolnego handlu Unii i Rosji. Rosjanie i Europejczycy doszli do różnych konkluzji. Rosjanie są bardziej pragmatyczni zaś Europa jest bardziej przywiązana do wartości. Europa i Rosja powinni stworzyć wspólną przestrzeń współpracy na wzór USA, Kanady i Meksyku. Muszą istnieć płaszczyzny współpracy Unii i Rosji i to na różnych poziomach – politycznym, gospodarczym, społecznym i kulturalnym. Jednak by stworzyć realne partnerstwo między Rosją i Unią, to Europa musi wykorzystać swoje możliwości.
Andrej Bogdanow, Dyrektor Centrum Integracji Europejskiej, Rosja, podkreślił, że jeśli mówimy o określeniu strategicznego partnerstwa Rosji i Unii, musimy określić jak my Europejczycy chcemy żyć za 30 lat. Jestem reprezentantem frakcji proeuropejskiej w Rosji, która uważa że Europa jest naszym wspólnym domem. Dziś Rosja buduje się jako imperium energetyczne i technologiczne, a nie jako kraj współpracy. Tylko wartości europejskie mogą pomóc Rosji zbudować nowoczesne państwo. NATO rozszerzało się w atmosferze napięcia dla realizacji obcych interesów. Jednak dziś okoliczności się zmieniły i popieranie NATO to popychanie Rosji w kierunku rozwoju azjatyckiego. Chciałbym polemizować z tezą, że Rosjanie to partner dla Europy. Rosja to część Europy i my Rosjanie musimy to sobie uzmysłowić. Miejscem Rosji jest Europa i Rosja musi przyjąć wartości europejskie jako część własnej świadomości. Dane socjologiczne potwierdzają że stereotypem jest popieranie tezy iż Rosjanie nie chcą integracji. Według danych sondażowych 64% Rosjan pragnie integracji europejskiej i ten wybór już został dokonany. Chcą być w Europie, już są do tego moralnie gotowi. Rosjanie chcą wstąpić do Unii, pomimo tego co piszą o tym media zarówno rosyjskie jak i europejskie. Integracja Rosji i Europy to cel Demokratycznej Partii Rosji, która chce prowadzić walkę o władzę w europejski sposób. Naszą ambicją jest to by Rosja stała się członkiem Unii Europejskiej.
__________________________________________________________________
Unia Europejska i Rosja: Wspólne wyzwania w polityce światowej
Wtorek, 26 maja 2009, 12.00 – 13.30
Adriean Videanu, Minister Gospodarki Rumunii, powiedział, że jego kraj
ma duży potencjał stabilizacyjny w zakresie polityki energetycznej w Europie. Dowiodła tego w czasie kryzysu gazowego, który w styczniu tego roku wywołał ogólne poruszenie i zaniepokoił europejskich przywódców. Rumunia, która jest członkiem UE i jednocześnie utrzymuje dobre stosunki z Rosją, chce pełnić funkcje pośrednika pomiędzy obu tymi państwami.
Vladimir Nikitin, rosyjski polityk, powiedział, że przestrzeń, jaką tworzy Unia Europejska jest bogatsza ilościowo niż przestrzeń rosyjska. Zawiera więcej płaszczyzn, na których realizują się różne interesy. Stanowią one o wyzwaniach, które pojawiają się w stosunkach UE i Rosji. Często jednak te wyzwania, jak na przykład podejście do praw człowieka, są różnie pojmowane. Jest to wynikiem odmiennego podejścia aksjologicznego.
Phil Prendergast, senator z Irlandi, podkreślił, że trzeba wykorzystywać każdą okazję do dialogu między UE a Rosją. I choć nie zawsze jest to łatwe, zważywszy na różnice w myśleniu geostrategicznym, trzeba kontynuować starania o poprawę wzajemnych stosunków.
Marina Lebedeva, Dyrektor Departamentu Światowych Procesów Politycznych, Moskiewski Państwowy Instytut Stosunków Międzynarodowych, powiedziała, że
struktury komercyjne przywłaszczają sobie niektóre funkcje państwa, przekraczają zakres swoich kompetencji i wchodzą na teren innych dziedzin. W ten sposób dochodzi do powielania i nakładania na siebie sektorów życia społecznego. Konsekwencją tej transnacjonalizacji są sytuacje kryzysowe, bowiem trudno przewidzieć, kto, kiedy i jaką rolę odegra.
Marc Ellenbogen, Fundacja Global Panel, stwierdził , że Amerykanie mają mgliste pojęcie o skomplikowanej naturze stosunków między UE a Rosją. Pewne jest jednak to, że warto szukać tych obszarów, w których mogą się realizować wspólne interesy. W ten sposób powstanie przestrzeń dialogu i zmniejszania rozbieżności.
Valery Fedorov, Dyrektor Generalny Ogólnorosyjskiego Centrum Badania Opinii Publicznej, powiedział, że mamy do czynienia z regionalizacją podobną do tej, jaką znamy z XIX wieku. Grupy państw skupiają się wokół regionalnego lidera. Unia Europejska jest głównym graczem w Europie, natomiast Rosja ma ambicje sprawowania regionalnego przywództwa w Azji Środkowej i na Kaukazie.
Dariusz Szymczycha, polski ekspert, przypomniał, że Polsce zależy na dobrosąsiedzkich stosunkach z Rosją. Jednak stosunki te muszą być budowane na solidnych podstawach i poszanowaniu wzajemnych aspiracji w polityce międzynarodowej.
__________________________________________________________________
UE i Rosja: Zagraniczne inwestycje bezpośrednie
Wtorek, 26 maja 2009 r., 12.00 - 13.30
Kira Lukyanova, powiedziała, że rozwój ekonomii nie jest możliwy bez inwestycji. Przez ostatnie 50 lat Rosja miała do czynienia z ogromnym deficytem. Typowe dla rosyjskiej ekonomi jest starzenie się produkcji ekonomicznej oraz silna potrzeba nowych inwestycji. Obecnie sukcesy osiąga się dzięki kredytom uzyskiwanym w bankach komercyjnych. Pogrążona w globalnym kryzysie ekonomicznym Rosja musi działać jeszcze bardziej intensywnie w celu stworzenia platformy dla inwestycji zagranicznych. Wpływają one bowiem na wzrost importu, stymulują rozwój technologiczny i przynoszą szereg innych korzyści. Poprzez bezpośrednie inwestycje zagraniczne Rosja otrzymuje wiedzę specjalistyczną tzw. „know-how”. Inwestorzy zagraniczni niechętnie przyjeżdżają do Rosji, dlatego też Rosja musi polepszyć klimat dla inwestycji zagranicznych. Powodem jest to, iż Rosja nie jest krajem, który przyciąga inwestycje zagraniczne. Przyczynia się do tego zmonopolizowanie procedur w pewnej liczbie przedsiębiorstw, niestabilność gospodarcza, słabo rozwinięta infrastruktura, niestabilność sytuacji finansowej oraz oczywiście biurokracja. Procedury są często tak skomplikowane, że zniechęcają potencjalnych inwestorów. Kapitał zagraniczny jest przeważnie przyciągany przez przemysł chemiczny i branżę IT.
Vladimir Lebedev, stwierdził, że Moskwa jest ogromnym rynkiem z pewną ilością inwestycji zagranicznych. Jednak ziemia w Moskwie jest bardzo droga, szczególnie w porównaniu do Bułgarii i Litwy. Rosjanie inwestują w Bułgarii i na Litwie (przemysł samochodowy), ponieważ jest to prostsze i bardziej opłacalne niż Rosji. Region Kaukaski jest najciekawszym obszarem dla rosyjskich inwestycji. Jednakże liczne konflikty przyczyniają się do tego, że potencjał tego regionu nie jest wykorzystany.
Oleksii Plotnikov, powiedział, że bezpośrednie inwestycje zagraniczne stanowią 20% inwestycji w Rosji. To dużo mniej niż w krajach wysokorozwiniętych. W porównaniu do kryzysu jaki miał miejsce w Rosji w latach 90-tych, obecne załamanie spowodowały kraje bardziej stabilne. Inwestorzy zagraniczni są zainteresowani przybyciem do Rosji, chociaż nie są zainteresowani stymulowaniem inwestycji zagranicznych. Przyciąganie inwestycji, mających na celu sprowadzenie zaawansowanej technologii, powinno mieć dla Rosji największe znaczenie. W porównaniu z Ukrainą Rosja nie uczyniła ostatnio zbyt wiele w dziedzinie przyciągania bezpośrednich inwestycji zagranicznych.
Viacheslav Illiaronov, Kredyty komercyjne stanowią 8-9% inwestycji zagranicznych, a kolejne 8% pochodzi z inwestycji bankowych. Pośród 166 krajów Rosja jest na 156 pozycji pod względem klimatu inwestycyjnego. W sektorze naftowym bezpośrednie inwestycje zagraniczne stanowią 24% inwestycji i jest to dobry wynik. Największymi inwestorami w Rosji są: Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Cypr i Niemcy.
__________________________________________________________________
Rynek finansowy Rosji i Unii Europejskiej. Możliwe kierunki rozwoju.
Wtorek, 26 maja 2009 r., 15.00 - 16.30
Petro Poroshenko, Prezes Rady Nadzorczej Narodowego Banku Ukrainy, powiedział, że nie ma jednego prostego sposobu na przywrócenie stabilności finansowej w warunkach ogólnoświatowego kryzysu. Polityka monetarna musi być prowadzona ze zdwojoną ostrożnością. Zarówno Rosja, jak i państwa UE potrzebują rozważnych działań w tym zakresie. Banki skompromitowały się nieodpowiedzialną polityką kredytową, a teraz oglądają się za pomocą ze strony państwa.
Anton Moiseev, Dyrektor w Rosyjsko-Europejskim Centrum ds. Polityki Gospodarczej, zauważył, że konieczna jest stabilizacja systemu bankowego oraz otrzymanie pomocy z MFW. Trzeba realizować projekty dotyczące infrastruktury i rolnictwa. Zanim jednak wyłoży się środki na cele inwestycyjne, powinno się sprawdzić, czy uda się je pogodzić z bieżącymi wydatkami budżetowymi.
Daniel Daianu, poseł do Parlamentu Europejskiego, były Minister Finansów Rumunii, zapytał: jak to możliwe, że nie dostrzegliśmy nadchodzącego kryzysu? Oczywiście są państwa bardziej i mniej odporne na jego skutki. Nawet wschodzące rynki, które pierwotnie wydawały się być odporne na skutki kryzysu, zaczynają słabnąć. Zwiększa się deficyt budżetowy, i – co za tym idzie – rośnie dług publiczny. Najważniejsze to szukać bezpiecznych metod finansowania deficytu budżetowego, tak by nie wpaść w pułapkę inflacji.
Dmitry Donskov, członek Rady Miasta Jarosławia w Rosji, powiedział,. że kryzys zmusza do ograniczania inwestycji, dlatego dobrze by było wprowadzić ustawodawstwo sprzyjające partnerstwu publiczno-prywatnemu.
__________________________________________________________________
Europejska Architektura Bezpieczeństwa i Nowa Rola Rosji we wdrażaniu podejścia opartego na współpracy
Wtorek, 26 maja 2009, 15.00 – 16.30
Sergei Markedonov, Szef Grupy ds. Kwestii Międzynarodowych, Instytut Analiz Politycznych i Wojskowych, Rosja
Znaczenie geopolityczne Kaukazu jest ogromne. Kaukaz został zapomniany po wybuchu wojny na Bałkanach, jednakże po wojnie w Gruzji region ten powrócił do globalnej polityki. Każda zmiana status quo w tym regionie skutkowała napięciami i konfliktami a to, co stało się na Kaukazie miało już wcześniej miejsce w Europie Środkowej – jako po prostu poszukiwanie własnej tożsamości. W tym regionie konflikty nie będą rozwiązywane szybko, jednakże niektóre z nich zostały już rozwiązane – w drodze interwencji zbrojnej. Należy uwzględnić koncepcję sfery interesów: Gruzja będzie zawsze w sferze interesów rosyjskich i nie można nić zmienić w tym sensie.
Igor Pavlovski, Zastępca Redaktora Naczelnego, Agencja Regnum News
Po rozpadzie Związku Radzieckiego, proces poszerzenia NATO był uważany za uwolnienie i wybawienie byłych republik radzieckich spod presji ze strony Rosji. Głównym zadaniem NATO – jest zachowanie wpływu USA w Europie – i jest to jedyny środek nacisku, jaki ma USA. Gdyby NATO zaprzestało rozszerzenia, USA utraciłoby ten instrument.
Borys Tarasiuk, Przewodniczący Komitetu Parlamentarnego ds. Integracji Europejskiej, Najwyższa Rada Ukrainy.
Strefa interesów istnieje faktycznie, ale my wolelibyśmy, aby podejście Rosji do tej strefy było inne. Na przykład nie jest jasne, jaki element Partnerstwa Wschodniego mógłby sprowokować taką ostrą reakcję ze strony Rosji.
Solomon Ginzburg, Członek Dumy Regionu Kaliningradzkiego, Rosja
Kaliningrad jest najpewniej miejscem, gdzie Zachód i Wschód mogłyby współdziałać. Kaliningrad jest wskaźnikiem relacji europejsko-rosyjskich. Tutaj mamy wiele inicjatyw, chociaż jest to jedyna stymulacja działania, gdyż relacje pozostały w tym samym miejscu. Powinniśmy przykładowo skorzystać z doświadczeń Liechtensteinu w celu zmiany takiej sytuacji.
Gen. Giacomo Guarnera, Prezes Ośrodka Wojskowego ds. Strategicznych, Włochy
Administracja amerykańska otwarcie wzywa do “nowego startu” w relacjach z Moskwą. Jako europejczycy musimy starać się znaleźć całościowe podejście do naszego bezpieczeństwa regionalnego i globalnego.
Marcel H. Van Herpen, Dyrektor Fundacji Cycerona, Holandia
Koniec komunizmu był końcem ery imperialnej. Rosja utraciła 24% swojego terytorium po rozpadzie Związku Radzieckiego, Niemcy po Drugiej Wojnie Światowej, na przykład – tylko jeden procent. Nie ma wątpliwości, że ten proces jest bolesny dla Rosji, utraciła ona swoją sferę swoich uprzywilejowanych interesów, a nie tylko sferę interesów. Dla Rosji są obecnie dwie propozycje, jedna z nich oferowana przez Obamę – globalna koncepcja, a druga – oferowana przez Miedwiediewa – czyli, z kolei, koncepcja regionalna. Co należy zrobić obecnie – musimy znaleźć wspólne podejście.
__________________________________________________________________
Debata medialna: demokracja a media.
Wtorek, 26 maja 2009 r. 17.00 – 18.30
Debata dotyczyła roli mediów i dziennikarzy w kształtowaniu rzeczywistości. W debacie uczestniczyli dziennikarze reprezentujący czołowe media z Polski, Wielkiej Brytanii, Serbii, Rumunii, Rosji, USA. Wszyscy uczestnicy debaty zgodnie podkreślali niezależność mediów i wolność słowa jako podstawowy wyznacznik demokracji. Każdy z uczestników debaty reprezentował kraj o innej kulturze politycznej, a tym samym innej pozycji i sile mediów.
Paweł Lisicki, redaktor naczelny dziennika “Rzeczpospolita” przypomniał próby podporządkowania sobie mediów przez partie wygrywające wybory w Polsce.
Vladimir Radomirovic, dziennikarz z serbskiej Polityki, najstarszego dziennika wydawanego na Bałkanach, podkreślał znaczenie dziennikarstwa śledczego i jego wkład w zwalczanie korupcji. Publikowanie informacji o korupcji wśród polityków wymaga ogromnej odwagi ze strony gazety, która może paść ofiarą oskarżeń o stronniczość i wspieranie tej “drugie strony”. W podobnym tonie wypowiadała się
Mary Dejevsky, reprezentująca “The Independent”. Przypomniała ona rolę prasy w ujawnieniu ostatniego skandalu z nadużywaniem publicznych funduszy przez brytyjskich polityków. Jej zdaniem gdyby nie media, społeczeństwo brytyjskie nigdy nie dowiedziało by się prawdy. Mary Dejevski podkreślała również, że oprócz przedstawiania prawdy, niezwykle istotne jest prezentowanie różnorodności punktów widzenia.
Cathy Young podkreślała możliwości jakie daje internet – umożliwia on większe zaangażowanie się opinii publicznej w dialog społeczny. Choć pamiętać należy, że z drugiej strony poprzez nieograniczony dostęp stwarza również okazje do nadużyć.
___________________________________________________________
USA-UE-Rosja: Wspólne Interesy w Przestrzeni Postsowieckiej
Wtorek, 26 maja, 17.00-18.30
Rozpoczynając swoje przemówienie programowe Lech Wałęsa, były Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej, podkreślił, że jego postrzeganie polityki jest inne – ma on skłonność do zwracania mniejszej uwagi na teorię, a większej na stronę praktyczną procesu decyzyjnego. Polska, znajdująca się geograficznie między dwoma wielkimi narodami – rosyjskim i niemieckim, ma duże doświadczenie w wyczuwaniu możliwości i zagrożeń. Inne narody nie są tak wrażliwe na pewne sygnały jak Polacy. Obecnie Polska jest członkiem NATO oraz UE i potwierdza to, że realia uległy zmianie. Pewna epoka dobiegła końca, a zapoczątkowana została nowa. Stare wzorce nie pasują do tej rzeczywistości. Współczesne pokolenia mają szanse na spokojne i dostatnie życie. Jednakże, pewne rzeczy należy wciąż z pewnością zmienić, jak na przykład system gospodarczy. Ponadto należy szanować podstawowe wartości moralne. Szczególnie w kontekście wzrostu pozycji Chin na arenie międzynarodowej.
Cristian Diaconescu, Minister Spraw Zagranicznych Rumunii, otworzył swoje wystąpienie uwagą, że w relacjach między UE a Rosją mamy do czynienia z wieloma wyzwaniami. Ważne jest to, że relacje te są budowane na wspólnych wartościach, zwłaszcza w erze post-sowieckiej. Partnerstwo na linii UE-USA-Rosja wymaga wzajemnego zaufania. O wspólne interesy należy zabiegać poprzez budowanie partnerstwa w symetrycznych relacjach, postępowanie zgodnie z tymi samymi wartościami i odpowiedzialne zachowanie. Bezpieczeństwo energetyczne leży we wspólnym, długofalowym interesie wszystkich stron dialogu, łącznie z Rosją. Rumunia postrzega Partnerstwo Wschodnie i Synergię Morza Czarnego jako istotne instrumenty dialogu. Silna wola polityczna jest fundamentem konstruktywnej dyskusji na temat roli UE, USA oraz Rosji w przestrzeni post-sowieckiej. W tym sensie, rozwiązania techniczne mają drugorzędne znaczenie. Cristian Diaconescu podkreślił, że bilateralne relacje w przestrzeni post-sowieckiej powinny koncentrować się na współpracy a nie konkurowaniu.
Heydar Djemal, Przewodniczący Komitetu Islamskiego Rosji, zwrócił uwagę na fakt, że UE, USA i Rosja mają rozbieżne interesy, charakteryzuje je inny poziom biurokracji i tradycje polityczne.
Martha Brill Olcott, Starszy Partner w Carnegie Endowment for International Peace z Waszyngtonu rozpoczął od uwagi na temat wielkiej gry. Paradygmat wielkiej gry pomógł zwrócić uwagę na kwestię rozszerzenia NATO o Gruzję i Ukrainę. Wydarzenia, które miały miejsce w Gruzji w sierpniu udowadniają, że ten naród jest obecny w polityce międzynarodowej. Odnośnie polityki energetycznej, zarówno USA jak i UE mają wspólne cele w przestrzeni post-sowieckiej. Z drugiej strony, państwa regionu Morza Kaspijskiego mają odmienne interesy, jeżeli chodzi o rozbudowę różnych rurociągów. Dodatkowo, Chiny stały się niezmiernie ważnym graczem. W wyniku zaangażowania się Chin, przejrzystość gospodarcza stała się jednym z najważniejszych problemów dla interesów UE i USA w państwach byłego bloku sowieckiego. Olcott zwrócił również uwagę na fakt, że rozwiązanie sytuacji w Afganistanie, ważne z punktu widzenia stabilizacji w obszarze post-sowieckim, wymaga nowego paradygmatu.
Adrian Severin, Poseł Parlamentu Europejskiego, przedstawił swoją tezę dotyczącą głównego tematu dyskusji. W chwili obecnej możemy zauważyć, że na świecie panuje wielobiegunowy porządek. W państwach dawnego bloku sowieckiego pojęcie wspólnego sąsiedztwa jest w trójstronnym dialogu dużym wyzwaniem podobnie jak globalna odpowiedzialność. Podczas dyskusji na temat państw post-sowieckich należy pamiętać o wszystkich tych pojęciach. Promowanie integracji regionalnej i tworzenie globalnej sieci partnerskiej jest również głównym wyzwaniem, zwłaszcza dla Unii Europejskiej. Koncepcja miękkiego bezpieczeństwa powinna zastąpić tradycyjną koncepcję twardego bezpieczeństwa i powinna być ona intensywnie rozwijana. Wolna konkurencja, otwarte rynki i transparentne transakcje handlowe są wymaganiami wstępnym dla globalnego bezpieczeństwa energetycznego, ale przede wszystkim dla bezpieczeństwa energetycznego UE.
Bernard Guetta, felietonista i redaktor z Francji powiedział, że poszerzenie granic NATO było nierozsądne. Politycy powinni być realistyczni i pragmatyczni. Federacja Rosyjska ma wspólny międzynarodowy cel z UE i USA: bezpieczeństwo globalne i stabilizacja gospodarcza. Powinno to być jasne dla każdego. Wspólne cele są ważniejsze od wzajemnego braku zaufania.
___________________________________________________________
Bezpieczeństwo energetyczne UE: Czy Rosja jest pewnym partnerem, czy może czynnikiem ryzyka?
Środa, 27 maja 2009 r., 9.00 – 10.30
Huseyn Chechenov, Przewodniczący Komitetu ds. Edukacji Nauki. Rada Federacji, Rosja
Problem energetyczny istnieje i nic się nie zmieniło w tej sprawie. Jeżeli mamy do czynienia z problemem między dystrybutorem a klientem można go rozwiązać z łatwością – poprzez umowę. Ryzykiem należy się dzielić, a Rosja w tym sensie znajduje się w trudnej i niesprawiedliwej sytuacji, gdyż Europa nie chce wraz z nią ponosić wspólnego ryzyka. Kwestia energii może być rozwiązania za pomocą instrumentów ekonomicznych, a nie politycznych.
Adrian Nastase, Wiceprzewodniczący Parlamentu, Rumunia
Kwestia energii nie jest tylko kwestią ekonomiczną. Odczuwamy konsekwencje deficytu zasobów energetycznych. Problem bezpieczeństwa energetycznego nabiera dużego znaczenia. Import energii do UE pochodzi: w 45% z Rosji, w 35% z Algierii oraz w 20% z Norwegii. Europa staje się coraz bardziej zależna od Rosji. Pojawiają się nowe rozwiązania, ale to nie wszystko. Dyskusja na temat energii staje się coraz poważniejsza, ponieważ energia – jako produkt – może być używana jako instrument do wywierania presji. Przykład Ukrainy uwidocznił nam, jak sytuacja może być dramatyczna. W Rumunii mamy na przykład wrażenie, że South Stream ma na celu izolację Rumunii.
Igor Prokofyev, Wicedyrektor Rosyjskiego Instytutu Badań Strategicznych, Rosja
Rosja ma szczególną rolę w europejskiej architekturze bezpieczeństwa energetycznego. Czasami interesy firmy mogą nie być zgodne z interesem państwa, nawet w przypadku takiej wielkiej firmy jak Gazprom. EU traktuje nas jak dostawcę, a Rosja pragnie być partnerem. Rosja nie chce być tylko dostawcą, taka rola nam nie wystarcza. Sfera energii jest bardzo konserwatywna, UE nie będzie w stanie szybko znaleźć innego dostawcy energii, kolejnym pytaniem jest, dlaczego UE powinna go szukać. UE i Rosja mogą zbudować partnerstwo. Z drugiej strony politycy rosyjscy nie podpiszą Karty Energetycznej. Państwa Członkowskie UE nie są również jednego zdania w tej kwestii. Oczywiste jest, że musimy znaleźć inne rozwiązania.
Igor Krugovykh, Rosyjskie Stowarzyszenie Gazu, Rosja
Obecnie mamy do czynienia z globalizacją procesów regionalnych. Jesteśmy częścią jednego systemu. Muszą być stworzone nowe podstawy prawne. Rosja jest częścią Europy, ale Europa nie powinna wymagać od Rosji, aby wszystko spoczywało na jej barkach, Europa powinna połączyć swoje siły z Rosją. Powinniśmy utworzyć euroazjatyckie forum energetyczne – celem jest ogarnięcie jego zasięgiem całego kontynentu.
Vladimir Socor, Fellow, Fundacja Jamestown, USA
Fakty mówią same za siebie. Wystarczy wspomnieć zaledwie kilka z nich – Litwa, Czechy, Białoruś, Węgry, Ukraina Potencjał gazu turkmeńskiego jest taki sam jak potencjał Gazpromu, dlatego Rosja blokuje każdą próbę bezpośredniej dostawy gazu z Turkmenii do Europy. Rosja nie jest krajem tranzytowym dla gazu (jest to rozstrzygnięte przez wewnętrzne przepisy obowiązujące w Rosji), i sprzedaje ona gaz turkmeński jako swój własny. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że South Stream okaże się blefem.
Afif Demirkiran, Członek Komitetu UE ds. Harmonizacji, Parlament Turcji
Energia jest strategicznym produktem, zwłaszcza ważnym w kontekście niedoboru zasobów energetycznych. Rosja jest strategicznym dostawcą zasobów energetycznych dla UE, nie ma co do tego wątpliwości. Turcja odgrywa również decydującą rolę w architekturze bezpieczeństwa energetycznego jako kraj tranzytowy. Każde państwo ma swoje własne miejsce i rolę, ale społeczeństwo międzynarodowe musi się koncentrować na współpracy – wszystkie gazociągi i ropociągi powinny być traktowane jako środki do dywersyfikacji, nie konkurencji.
__________________________________________________________________
Podejścia do demokracji. Tradycje uniwersalne czy narodowe
Środa, 27 maja 2009 r. 10.45 – 12.15
Denis Szilnikov, Członek Rady Politycznej Partii Prawy Kurs powiedział, że w Rosji istnieją różne formy opozycji i nie jest tak jak pokazują media, w relacjach których istnieje z jednej strony Kreml, który wszystkim rządzi, a z drugiej opozycjoniści, którzy albo demonstrują albo siedzą w więzieniach. Kiedy w Rosji mówi się o rosyjskich standardach demokracji, zaczyna się gorąca dyskusja. Jego zdaniem w krajach sąsiednich rewolucje w imię demokracji doprowadziły do opłakanych skutków – braku stabilności władzy, ciągłych konfliktów i kryzysów.
W Rosji nie było punktu odniesienia dla budowy standardów demokracji. Samodzierżawie a potem komunizm nie budowały systemu demokracji. Obecnie z ostrożnym optymizmem patrzymy na to co robi nowy prezydent, gdyż może to doprowadzić do odnowienia standardów wolności mediów. Potrzebujemy rozumienia, wsparcia moralnego.
Andrzej Kremer, Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Polska: Istnieje kilka ważnych kwestii w stosunkach Rosji i Europy, o których rozmawialiśmy podczas ostatniego spotkania, kiedy to staraliśmy się dojść do konsensusu w sprawie kształtowania wzajemnych stosunków. Różnice w modelach demokracji Europy i Rosji sa wyraźne. Istnieją różnice pomiędzy modelami islamskimi, rosyjskimi itd. Niektóre modele nie są przyjmowane w określonych środowiskach bo nie jest to dla nich właściwe. Europa jednak uważa że te modele nie są demokratyczne. Inne typy demokracji były uważane za anty-demokracje. To, że istnieje kilka typów demokratyzacji, jest rezultatem istoty samego procesu. W Polsce mieliśmy liberalizację: Polacy pojechali na Zachód i zobaczyli co znaczy liberalna demokracja i wolny rynek. To pomogło w przemianach w Polsce, a także przyczyniło się do upadku komunizmu.
Wypływa z tego wniosek, że żaden rząd nie może zastąpić społeczeństwa obywatelskiego.
Dziś wiemy że demokratyzacji nie można zatrzymać, ale wymaga on jednak istnienia społeczeństwa obywatelskiego. Doświadczeniem Rosji jest to, że nie może być demokracji bez państwa prawa.
Nicolas Miletitch, Redaktor Naczelny, Agence France–Presse
20 lat temu nie było możliwe aby w Bukareszcie spotykać się z Rosjanami na dyskusji o demokracji. We Francji jest inny model demokracji niż w USA. To co można robić, pisać w USA we Francji jest zabronione. Demokracja to minimum istnienia normalnego społeczeństwa obywatelskiego. Dzisiejsza demokracja po rosyjsku jest odmienna od europejskiej. Rosja osiągnęła postęp za czasów Gorbaczowa i Jelcyna. Dziś mówi się o cofaniu się tego procesu.
W Rosji zawsze dominowało pojecie państwa. Do dziś wydaje się, że Rosja nie może pojąć, że silne państwo i demokracja nie muszą być pojęciami sprzecznymi. Znowu mamy powrót kultu Stalina. Znowu dysydenci z Memoriału, od Sacharowa są określani jako agenci obcych państw. Ci starzy dysydenci ponownie stali się wrogami.
Cécile Vaissié, Kierownik Instytutu Studiów Rosyjskich, Uniwersytet w Rennes
Według Kowaliowa w demokracji to nie społeczeństwo służy władzy, a władza służy społeczeństwu. W tym sensie musimy mówić o dysfunkcji demokracji w Rosji. Demokracja stała się podstawą dla pokoju. Od kiedy Francja i Niemcy są demokratyczne – nie ma miedzy nimi wojny.
Olga Zdravomyslova, Dyrektor Wykonawczy Fundacji Gorbaczowa, Rosja
Demokracja to nie tylko teoria ale także doświadczenia – to pytanie o tendencje transformacji, o kierunki modernizacji, o dialog, który napotyka trudności. 2/3 społeczeństwa uznaje że Rosja potrzebuje demokracji. Konieczność istnienia demokratycznych instytucji i nowych partii nie jest kwestionowana. Ale wielu uważa, że w Rosji powinien wykształcić się własny model demokracji. W społeczeństwie rosyjskim została zachwiana wiara w rolę prawa, w funkcje państwa prawa. Proces demokratyczny był przyczyna zniszczenia społeczeństwa autorytarnego. Niestety proces ten nałożył się na upadek ZSRR, co spowodowało problemy. Dlatego teraz pytamy – jaki Rosja przyjmie model modernizacji.
Timothy J. Colton, Dyrektor Centrum Devisa Studiów Rosyjskich I Euroazji
Upadek ZSRR był wynikiem wielu procesów, ale dzięki nim Rosjanie żyją dziś w lepszych warunkach. Konsensusem w Rosji jest to, że jej obywatele chcą tworzyć społeczeństwo demokratyczne. Wielu z nich uważa że dzisiejsza Rosja nie jest demokratyczna.
Demokracja to rezultat zgody w społeczeństwie, które legitymizuje władzę.
Iurie Rosca, Przewodniczący Chrześcijańskiej Partii Demokratycznej. Mołdawia
W Mołdawii istniały tendencje zjednoczenia Mołdawii i Rumunii. Były terytoria rumuńskie, które dziś należą do Ukrainy lub Mołdawii. Dziś szukamy modelu współpracy Rumunii i Mołdawii. Pytamy kim jesteśmy – 80% ludności to językowo i kulturowo Rumunii ale określają siebie jako Mołdawianie. W Mołdawii dziś znów pojawiają się konflikty, gdyż starsza część społeczeństwa ma nastawienie prorosyjskie, a młodsze pokolenie ma orientację bardziej pro-rumuńską. Pojawiają się głosy o zjednoczeniu byłych obszarów rumuńskich. Dlatego potrzebne jest nowe partnerstwo Kijowa, Kiszyniowa i Bukaresztu w celu zagwarantowania stabilności regionu.
___________________________________________________________
Rosja - Kaukaz, czy możliwe jest partnerstwo...
Środa, 27 maja 2009 r., 10.45 – 12.15
Wydarzenia ostatnich miesięcy pokazują, że trzeba wypracować wspólne podejście do kwestii partnerstwa i stabilizacji na Kaukazie. Jest to bowiem region ważny strategicznie, w którym swoje pozycje chcą wzmacniać najwięksi światowi gracze. USA chcą być obecne w regionie ze względu na jego sąsiedztwo z Afganistanem, Iranem, Bliskim Wschodem. UE widzi w regionie kaspijskim szanse na częściową dywersyfikację dostaw surowców energetycznych. Rosja traktuje ten region jako pole swoich bezpośrednich wpływów. Oprócz geopolitycznych uwarunkowań, na Kaukazie jest dużo wewnętrznych problemów, bez rozwiązania których nie może być mowy o partnerstwie na rzecz pokoju. Jednym z takich problemów jest konflikt karabaski. Ashot Grigorian zaproponował powołanie konfederacji krajów kaukaskich, która mogłaby zostać asocjacyjnym członkiem UE. i z którym poprzez rozwój współpracy gospodarczej nastąpiłoby zbliżenie polityczne i kulturowe. Z drugiej strony konfederacja blisko współpracowałaby z również Rosją. Jego zdaniem w ramach projektu Partnerstwo Wschodnie można organizować przedsięwzięcia zmierzające do lepszego zrozumienia kwestii bezpieczeństwa na Kaukazie, roli i wpływu Rosji na ten region oraz możliwości pokojowego uregulowania wszelkich tzw. zamrożonych konfliktów, które stoją na drodze do stabilizacji, integracji i rozwoju tego regionu. Istnieje przekonanie, że aby zintegrować jakiś region i rozwiązać jego potrzeby wystarczy pomóc mu w intensywnym rozwoju gospodarczym. Jednak w tym przypadku jest inaczej, gdyż tu najpierw trzeba rozwiązać konflikty wewnętrzne. Dopiero dzięki temu otworzą się granice dla przepływu towarów, osób i idei. Aby to osiągnąć potrzebna jest współpraca nie tylko krajów Kaukazu, ale również Rosji, Turcji, i Iranu. Miejmy nadzieje, że z biegiem czasu, uda się wypracować pozytywne rozwiązania tak, by region Kaukazu mógł w pełni korzystać z możliwości rozwoju gospodarczego, kulturowego i społecznego.
___________________________________________________________
Bezpieczeństwo energetyczne jako wspólny cel dla konsumentów i dystrybutorów energii.
Środa, 27 maja 2009 r., 12.30 - 14.00
Natalia Ivanova, powiedziała, że podczas dyskusji na temat bezpieczeństwa energetycznego należy uwzględnić dzisiaj nowy wymiar geograficzny. Faktycznie, mamy nowych graczy na rynku energii. Jak możemy zbudować nowy system bezpieczeństwa energetycznego?
Robert Beglarian podkreślił, że dyplomacja biznesowa odgrywa kluczową rolę w budowaniu systemu bezpieczeństwa na świecie. Konieczne przy tym jest wzajemne współdziałanie między producentami a dystrybutorami.
Victor Tsibulskiy powiedział, że kiedy wzrasta w Europie produkcja i konsumpcja pogarsza się bezpieczeństwo energetyczne. Rosja potrzebuje zwiększyć swoje zasoby. Obecnie w Rosji wydobywa się 1176 miliardów ton ropy.
Alexey Khaytun stwierdził, iż w Rosji nie ma wysoko rozwiniętego wewnętrznego rynku energii. Jest on bardziej ukierunkowany zewnętrznie. Ceny ropy w Rosji zależą bardziej od czynników zewnętrznych, a nie wewnętrznych i jest to bardzo duże zagrożenie dla Rosji. Strategia energetyczna Rosji wymaga około 5 miliardów dolarów wydatków na polepszenie infrastruktury. Z powodu globalnego kryzysu konsumenci kupują mniej ropy w Rosji. Ponadto Rosja pilnie potrzebuje więcej inwestycji zagranicznych. Bezpośrednie inwestycje mają kluczowe znaczenie dla Rosji w jej staraniach przezwyciężenia niekorzystnego wpływu kryzysu. Konieczna jest także budowa nowej sieci przesyłu gazu, by można było rozwiązać pozostałe problemy, które wpływają niekorzystnie na system bezpieczeństwa energetycznego. Jeżeli chodzi o ceny ropy – nie mogą one być wzajemnie powiązane ze sobą. Ceny mogą być ustalane w oparciu o umowy polityczne. W tym procesie niezbędne jest znalezienie wspólnej płaszczyzny politycznej.
Marat Terterov zapytał: czy w sektorze energetycznym działają instytucje globalnej kontroli? Czy pomagają one w zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego? Energia stała się niedawno bardzo upolitycznioną kwestią, więc wymagane są organizacje międzynarodowe takie jak OPEC reprezentujący dostawców, czy IEA z siedzibą w Paryżu. Karta Energetyczna reprezentująca 59 różnych państw jest inicjatywą, która wprowadza równowagę między producentami a dostawcami. Problem związany z Kartą Energetyczną polega na tym, że nie może ona zapewnić bezpieczeństwa przesyłu energetycznego.
___________________________________________________________
Region Morza Czarnego w polityce europejskiej.
Środa, 27 maja 2009, 12.30 – 14.00
W czasie debaty zostały przedstawione różne punkty widzenia na kierunki
rozwoju polityki państw leżących w basenie Morza Czarnego oraz rolę Unii
Europejskiej w jej kształtowaniu.
Sergiu Celac z Narodowego Centrum Zrównoważonego Rozwoju
z Rumunii zadał pytanie czy Unia Europejska jest zainteresowana tym regionem
i czy ma żywotny interes by się w niego zaangażować. Jego zdaniem ten pełen potencjału region stał się bliższy Unii po ostatnim jej rozszerzeniu o Bułgarię i Rumunię, , kiedy to wspólnota europejska "odkryła", że współpraca w ramach synergii czarnomorskiej może stać się dobrą płaszczyzną do nawiązania nowych relacji z Rosją.
Yasar Yakis, przewodniczący komisji tureckiego parlamentu ds. integracji z UE,
podkreślał wkład Turcji w rozwój czarnomorskich programów oraz inicjatyw politycznych wspierających współpracę państw regionu. Niestety często napotyka ona na bariery natury prawnej, gdyż w wielu krajach wciąż obowiązują akty prawne z czasów sowieckich. Zdaniem Jakisa kwestią zasadniczą dla regionu Morza Czarnego jest jakość i zakres współpracy turecko-rosyjskiej.
Vahan Hohannesyan reprezentujący parlament Armenii powiedział, że bliska współpraca rosyjsko-turecka wywarła zły wpływ na jego kraj. Armenia, jako jeden z mniejszych krajów regionu, nie zgadza się na rolę "zakładnika energetycznego" w sporach Rosji. Jego zdaniem w tej dziedzinie należy prowadzić politykę uczciwej konkurencji, a nie konfrontacji. Vahan Hohannesyan opowiedział się również za wstrzymanie negocjacji handlowych dopóki tzw. "zamrożone konflikty" w Górnym Karabachu, Naddniestrzu czy Gruzji nie zostaną rozwiązane.